Jerzy Kirszak – „Generał Kazimierz Sosnkowski 1885–1969. Wola, wytrwałość i upór” – recenzja i ocena
Jerzy Kirszak – „Generał Kazimierz Sosnkowski 1885–1969. Wola, wytrwałość i upór” – recenzja i ocena
Jerzy Kirszak – historyk wojskowości i badacz dziejów pierwszej połowy XX wieku – w swojej obszernej biografii podejmuje próbę całościowego ukazania tej postaci. Recenzowany album biograficzny jest drugim, rozszerzonym wydaniem monografii z 2012 roku. Licząca 760 stron publikacja oparta została na solidnej kwerendzie archiwalnej w kraju i za granicą oraz na bogatej bazie źródeł drukowanych, w tym pism samego Sosnkowskiego.
Szczególnie interesująco autor przedstawia relacje generała z Józefem Piłsudskim. Od pierwszego spotkania w 1906 roku aż do połowy lat dwudziestych układały się one niemal idealnie. Pierwszy poważny konflikt wybuchł w styczniu 1924 roku, gdy Piłsudski zażądał dymisji Sosnkowskiego z funkcji ministra spraw wojskowych. Generał ustąpił dopiero po kilku tygodniach. W czasie zamachu majowego został natomiast celowo odsunięty przez Marszałka, który nie wtajemniczył go w swoje plany. Autor przekonująco interpretuje dramatyczną próbę samobójczą Sosnkowskiego z 13 maja 1926 roku jako gest mający wstrząsnąć opinią publiczną i zapobiec wojnie domowej.
Wbrew utrwalonemu mitowi, w latach 1926–1935 Sosnkowski nie pozostawał w niełasce – w wojsku pełnił rolę faktycznego „numeru dwa”. Kirszak sugeruje nawet, że Piłsudski widział w nim swojego następcę na stanowisku Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych. Do nominacji nie doszło jednak z powodów politycznych: prezydent Ignacy Mościcki wybrał Edwarda Rydza-Śmigłego, uznając go za mniej groźnego rywala (co, jak pokazała historia, było poważnym błędem).
Opisując działalność Sosnkowskiego w czasie II wojny światowej, autor za jego najwięksi błąd uznaje odmowę objęcia urzędu Prezydenta RP na Uchodźstwie w październiku 1939 roku. Zdaniem Kirszaka, generał nie przywróciłby Polsce niepodległości, lecz mógłby ograniczyć skalę późniejszych strat. Sosnkowski wyróżniał się bowiem szerokimi horyzontami myślowymi, czego dowodem była jego koncepcja pojednania polsko-ukraińskiego poprzez utworzenie niepodległej Ukrainy sfederowanej z Polską. Projekt ten został odrzucony przez rząd Sikorskiego pod naciskiem Stronnictwa Narodowego – decyzja ta, jak trafnie zauważa autor, mogła mieć tragiczne konsekwencje w postaci późniejszego ludobójstwa na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej.
Niezwykle dramatycznie ukazany został stosunek Sosnkowskiego do Powstania Warszawskiego. Generał był jego zdecydowanym przeciwnikiem i próbował zapobiec jego wybuchowi. Po fakcie jednak zrobił wszystko, by wesprzeć walczącą stolicę. W rozkazie z 1 września 1944 roku oskarżył aliantów o porzucenie Warszawy, co doprowadziło do gwałtownej reakcji Sowietów i Brytyjczyków. W konsekwencji, 30 września 1944 roku, został zmuszony do dymisji z funkcji Naczelnego Wodza.
Ostatnie 25 lat życia Sosnkowski spędził na emigracji, stając się nieformalnym przywódcą polskiej emigracji w Ameryce. To dzięki jego staraniom do Polski powróciły bezcenne dobra narodowe, m.in. Szczerbiec i arrasy wawelskie. Generał argumentował, że mimo rządów komunistów ich miejsce jest na Wawelu.
Podsumowując, Kazimierz Sosnkowski to jedna z najpiękniejszych i najbardziej tragicznych postaci polskiej historii XX wieku – wybitny wojskowy i odpowiedzialny polityk, zawsze kierujący się racją stanu. Biografia autorstwa Jerzego Kirszaka jest pracą wzorcową, rzetelną i przekonywającą, przywracającą generałowi należne miejsce w dziejach Polski. Gorąco zachęcam do lektury!
