Opublikowano
2018-08-02 10:00
Licencja
Wolna licencja

Jože Pirjevec – „Tito” – recenzja i ocena

Na naszym rynku wydawniczym ukazała się niedawno biografia Josipa Broza Tity. Jej autorem jest wybitny słoweński historyk, Jože Pirjevec. Jak nasz recenzent ocenia tę książkę?


Strony:
1 2 3 4
Tito Autor: Joze Pirjevec
Tytuł: „Tito”
Oprawa: miękka
Liczba stron: 848
Wydawca: Wydawnictwo Akademickie Sedno
Data premiery: 2018-05-16
ISBN: 9788379630387
Cena okładkowa: 60,00 zł
Kup w księgarni prus24.pl!


Ocena naszego recenzenta: 8/10
(jak oceniamy?)
Inne recenzje książek historycznych

Recenzja książki: Jože Pirjevec – „Tito”

Biografia Tity wydana przez Wydawnictwo Akademickie „Sedno” jest drugą po książce Pero Simicia Tito. Zagadka stulecia (Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2011) opublikowaną w ostatnich latach w języku polskim książką poświęconą życiu Josipa Broza Tity. Autor jest słoweńskim historykiem, badaczem dziejów współczesnych Jugosławii, którego najważniejsze prace poświęcone były historii byłej Jugosławii w XX w., przede wszystkim dziejom dyplomatycznym na przełomie lat 40. i 50. minionego stulecia. Wydaje się, iż tytuł oryginału Tito i towarzysze (Tito in tovariši, Ljubljana 2011) w większym stopniu oddawałby treść książki.

Tito i jego królewskie życie

Czytaj dalej...

Autor opisał bowiem działalność polityczną kreowaną przez lidera Komunistycznej Partii Jugosławii (KPJ)1 przy wsparciu kilku szczególnie ważnych osobistości takich jak Edvard Kardelj, Aleksandar Ranković czy Milovan Đilas. Tak zresztą skonstruowane są rozdziały dotyczące najobszerniej opisanego okresu – tego po 1945 r. – gdy Broz sprawował bezpośrednią władzę i kreował politykę państwa. Pirjevec poświęca dużo miejsca w swoich rozważaniach aktywności wspomnianych działaczy partyjnych i ich roli w przemianach systemu jugosłowiańskiego.

Konstrukcja pracy ma charakter ściśle chronologiczny. Biografię otwiera rozdział zwięźle traktujący o młodości Tity, a następnie jego drodze ku komunizmowi, gdy jako jeniec armii habsburskiej w I wojnie światowej znalazł się na terenie Rosji. Co zauważalne w całej publikacji, autor nadał książce bardzo dobrą narrację, za sprawą przytaczania opinii osób, które współpracowały z Titą, w tym tak ważnych polityków jak Winston Churchill. Być może w części wstępnej Pirjevec większą wagę mógł przywiązać do psychologicznej strony fascynacji ideami bolszewickimi u człowieka, który odcisnął największe piętno na dzieje Bałkanów w XX w.

Bośnia i Hercegowina – smutna historia małej Jugosławii

Czytaj dalej...

O rzetelności badawczej słoweńskiego historyka świadczy wykorzystanie bogatego materiału źródłowego. Pirjevec przeprowadził kwerendę w archiwach brytyjskich, amerykańskich, niemieckich i rzecz jasna w państwach byłej Jugosławii. Godny odnotowania jest fakt sięgnięcia po źródła zgromadzone w Rosyjskim Archiwum Państwowym Historii Społeczno-Politycznej (RGASPI), dzięki któremu udało mu się przedstawić fakty ważne w kontekście objęcia przywództwa w Komunistycznej Partii Jugosławii przez Josipa Broza pod koniec lat 30. XX w. Ten fragment rozważań uważam za najbardziej interesujący, dlatego też jemu zamierzam poświęcić szczególną uwagę. Wśród wielu przywołanych publikacji Pirjevec powołuje się na konstatacje rosyjskiego uczonego Nikity Bondariewa, wedle których skierowany przez Komintern „do sanatorium” mógł znaleźć się na Łubiance, gdzie NKWD poszukiwało najbardziej zaufanych ludzi. Zauważa słusznie, że to właśnie w Moskwie w połowie lat 30. zobaczywszy mechanizmy funkcjonowania państwa totalitarnego, Tito przeszedł szkołę prowadzenia polityki, później wykorzystaną przede wszystkim w czasie konfliktu ze Stalinem.

Pirjevec zwrócić uwagę na raporty pisane dla Kominternu przez Titę w 1936 r. w Moskwie, dotyczące kolegów partyjnych. Swoje wyjątkowo ciekawe wywody opiera na dokumentacji zgromadzonej w Rosyjskim Archiwum Historii Społeczno-Politycznej. Ich treść dowodzi braku lojalności Tity wobec kolegów partyjnych w latach, gdy w Królestwie Jugosławii nie udało się – wbrew zaleceniom sowieckiego kierownictwa – sformować frontu ludowego, a władze w Belgradzie dokonały licznych aresztowań. Lider KPJ Milan Gorkić z jednej strony musiał zmierzyć się z ogromną presją władzy Królewskiej zwalczającej komunistów, a z drugiej z rosnącą nieufnością Moskwy.

Terror towarzysza Tito

Czytaj dalej...

W tym okresie Tito informował kierownictwo Kominterny o słabości polityków komunistycznych, widział wśród nich wielu karierowiczów, ludzi mało zdolnych, czy niedoświadczonych, którzy w toku śledztwa byli łamani przez policję. Raport „Waltera”, gdyż pod takim pseudonimem funkcjonował Tito, był bardzo ważny dla Komisji Sekretariatu Kominterny pod przywództwem Palmiro Togliattiego, która miała ocenić postępowanie Jugosłowian. Pirjevec zauważa konformizm w działaniach Tity, który doskonale zdawał sobie sprawę, jakie mechanizmy działały w pastwie totalitarnym jakim było ZSRR. Z drugiej jednak strony w odniesieniu do notatki sporządzonej przez przyszłego przywódcę KPJ Pirjevec zaprzecza, jakoby była to denuncjacja i usprawiedliwia postępowanie Tity, motywowane w istocie dążeniem do konkretnych rozwiązań kadrowych w samej KPJ. Autor relatywizuje tym samym także totalitarne oblicze ZSRR lat 30., w którym w przypadku czystek partyjnych bez skrupułów uciekano się do karania osób, wobec których pojawił się choćby cień podejrzenia.

Ciekawie ukazana została walka o przywództwo w KPJ, przede wszystkim w kontekście relacji Gorkicia z Brozem, wzajemnej nieufności. Jedną z istotniejszych spraw była organizacja brygad jugosłowiańskich na wojnę domową w Hiszpanii. To właśnie za sprawą nieostrożności straconego następnie polityka serbskiego fiaskiem zakończyła się operacja przerzucenia na Półwysep Iberyjski ochotników z Królestwa Jugosławii. Fakt ten zaważył na utracie kredytu zaufania do Gorkicia w Moskwie, lider partii wydany został przez własną żonę. Zabrakło jednak u Pirjeveca powiązania tego faktu z wcześniejszymi raportami Tito dla Kominternu, dotyczącymi spraw personalnych, o których wspominałem już powyżej. Historyk przyznaje przy tym, że lata 1936-1937 stanowią najbardziej tajemniczy okres w życiorysie Tity. Choć nie daje jednoznacznych odpowiedzi, to opierając się na bogatym materiale archiwalnym i literaturze przedmiotu, przywołuje ciekawe hipotezy, wedle których Broz miał pośredniczyć między ZSRR a Hiszpanią jako agent IV Wydziału NKWD do zwalczania trockizmu i anarchizmu popularnego w Katalonii.

Nikola Tesla – geniusz o włos od Nagrody Nobla

Czytaj dalej...

Wiadomo, że bywał w Hiszpanii, ta sprawa była dla niego ważna w kontekście przygotowania komunistów do walki. Nie wiadomo jednak, jaką rolę pełnił. Przywołane zostały świadectwa byłych bojowników walk w Hiszpanii, a także pisarza Andre Malroux, czy dane wywiadu brytyjskiego, a także wysokich rangą polityków jugosłowiańskich takich jak dyplomata, szef sztabu KPR Leo Mates. Wyłania się z nich obraz Tity, który w Hiszpanii dokonywał brutalnych rozrachunków z rzekomymi trockistami i anarchistami. Pirjevec dystansuje się od obecnego do dziś w państwach byłej Jugosławii wyidealizowanego obrazu Tity, który bagatelizuje jego zbrodnie w Hiszpanii, czy niezbyt chlubną rolę w czasach terroru lat 30. w ZSRR. Autor zauważa, że w relacji zdanej Vladimirowi Dedijerowi do swojej „Autobiografii” Tito mówił o Hiszpanii, by potem w czasie autoryzacji pominąć ten fragment tekstu.

Przypisy:

1 W 1952 r. na VI zjeździe partyjnym zmieniono nazwę na Związek Komunistów Jugosławii.


Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Strony:
1 2 3 4
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Mateusz Sokulski

Historyk i slawista, adiunkt w Instytucie Historii Uniwersytetu Śląskiego. Zajmuje się dziejami Jugosławii w XX w., stosunkami polsko-jugosłowiańskimi, polityką międzynarodową w okresie zimnej wojny, opozycją demokratyczną w Europie Środkowo-Wschodniej. Autor 10 publikacji naukowych, uczestnik licznych konferencji w Polsce i zagranicą (Cambridge, Belgrad, Pula, Lipsk). Prowadził badania w archiwach polskich, serbskich, chorwackich i rosyjskich. Za rozprawę doktorską Stosunki jugosłowiańsko-polskie 1970-1980 uhonorowany został w 2018 r. nagrodą II stopnia w Konkursie im. Władysława Pobóg-Malinowskiego Debiut Historyczny Roku, organizowanym przez Instytut Pamięci Narodowej i Instytut Historii PAN.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org