Opublikowano
2018-02-12 19:25
Licencja
Wolna licencja

Nieślubne dzieci Kazimierza Wielkiego i ich tajemnicze matki

Kim były nieślubne dzieci Kazimierza Wielkiego? Jak potoczyły się ich losy po śmierci monarchy? Czy wiemy coś o ich matkach? Słynny z bogatego życia uczuciowego władca sam przekazał informacją na temat swoich bękartów...


Strony:
1 2

Nieślubne dzieci Kazimierza Wielkiego to tylko jeden z rozdziałów historii królewskich bękartów w Polsce. Dowiedz się więcej o innych potomkach władców z nieprawego łoża.

nieślubne dzieci Kazimierza Wielkiego Prawdopodobny wizerunek króla Kazimierza III Wielkiego na zworniku Sali Rycerskiej Kamienicy Hetmańskiej w Krakowie (fot. Maciej Szczepańczy, opublikowano na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0). 3 listopada 1370 roku, a więc dwa dni przed śmiercią, Kazimierz III Wielki spisał testament, w którym zapisywał swoje majętności członkom najbliższej rodziny i zaufanym możnowładcom. Wśród osób wymienionych z testamencie monarchy pojawili się również jego dwaj synowie naturalni Niemierza i Jan Bogusza (Bogucza), którym zapisał między innymi wsie Kutów, Puznicz (Jurznie) i Drugnię. Ostatnią z wsi odnajdujemy w województwie świętokrzyskim, pozostałe dwie badacze utożsamiają z Chomętowem i Pierzchnicą. Nieślubni synowie króla nigdy nie otrzymali jednak należnych im ziem. Jak pisał kronikarz Janko z Czarnkowa, następca Kazimierza III, Ludwik I z dynastii Andegawenów po przybyciu do Polski początkowo chciał utrzymać wszystkie zapisy testamentowe w mocy, lecz za namową zaufanych osób polecił arcybiskupowi gnieźnieńskiemu, biskupowi krakowskiemu i innym krakowskim dostojnikom zbadać ważność testamentu. Ostatecznie utrzymano w mocy wszystkie zapisy oprócz obszernego legatu na rzecz królewskiego wnuka Kaźka słupskiego i nadania na rzecz nieprawych potomków monarchy.

Pozbawieni spuścizny po ojcu nieślubni potomkowie Kazimierza III Wielkiego są jednymi z bardziej tajemniczych postaci dynastii piastowskiej. Badacze od lat spierają się ilu ich było, kim były ich matki i gdzie szukać śladów ich działalności po śmierci króla.

Jan, syn królewski, Niemierza i Pełka herbu Mięszaniec

Kazimierz Wielki: władca, który zasłużył na swój przydomek

Czytaj dalej...
Oprócz wspomnianego testamentu Kazimierza III Wielkiego i cytującej go kroniki Janka z Czarnkowa informacje na temat nieślubnych dzieci króla możemy czerpać jeszcze z trzech źródeł: zapiski miejskiej z 11 lutego 1383 roku, pisanej w latach 1455–1480 kroniki Jana Długosza i Herbów rycerstwa polskiego Bartosza Paprockiego z 1583 roku. O ile wiarygodność pierwszego ze źródeł jako współczesnego nie może budzić żadnych zastrzeżeń, o tyle do przekazów Długosza i Paprockiego większość historyków podchodzi z rezerwą.

Według znajdującej się w księgach i rachunkach miasta Krakowa zapiski z 11 lutego 1383 roku Jan nazywany „synem królewskim” został dotkliwie poturbowany po stwierdzeniu, że jest w posiadaniu skradzionych rzeczy z domu krakowskiego mieszczanina Mikołaja Dambno (Dambrow). W zapisce tej pada również nazwisko kasztelana bieckiego Paszka Złodzieja, cieszącego się niegdyś zaufaniem króla Kazimierza III i obdarowanego przez niego w testamencie wsiami Niekłań i Mieczda. Przypuszcza się więc, że Paszko mógł pełnić funkcję opiekuna nieślubnego syna władcy. Z zapisu z 1383 roku wynika, że nieprawy Kazimierzowic był oficjalnie uznawany za królewskiego syna, jednocześnie jednak nie cieszył się z tego powodu szczególnymi względami i obracał się w kręgu krakowskiego mieszczaństwa.

Jan Długosz Jan Długosz (aut. Walery Eljasz-Radzikowski, domena publiczna). W kronice Jana Długosza informacje o nieślubnych dzieciach Kazimierza III pojawiają się po raz pierwszy pod rokiem 1356, kiedy kronikarz pisze o romansie monarchy z Krystyną Rokiczaną, a następnie z Żydówką Esterą. Według tego przekazu, pierwszy z synów Kazimierza i Estery Niemierza został za panowania króla Władysława II Jagiełły zamordowany przez mieszczan w Koprzywnicy w czasie konfliktu wynikłego przy wybieraniu podwód (koni wierzchowych). Drugi o imieniu Pełka miał umrzeć przedwcześnie naturalną śmiercią. Wiarygodność informacji o matce chłopców budzi dyskusje wśród historyków, jednak wiadomość o okolicznościach śmierci Niemierzy uznawana jest za zaczerpniętą z zaginionego źródła lub opartą na żywej tradycji.

Badacze (m.in. Stosław Łaguna, Janusz Bieniak i Kazimierz Jasiński) mają jednak wątpliwości co do istnienia Pełki, uważając że Długosz mógł po prostu pomylić imię – napisał Pełka zamiast Jan. Przyjmując istnienie Pełki, musimy przyjąć, że zmarł on przed 3 listopada 1370 roku, gdyż nie został wymieniony w testamencie swojego ojca. Niemierza zmarł zaś po 4 marca 1386 roku, gdyż wtedy Jagiełło został koronowany na polskiego króla. Z przekazu Długosza wynika, że pozostawał w służbie monarchy, lecz zajmował podrzędne stanowisko.

Najpóźniejsze z trzech źródeł, przekaz Bartosza Paprockiego z 1583 roku sugeruje jednak, że przynajmniej Niemierza i Pełka należeli do stanu szlacheckiego i pieczętowali się herbem Mięszaniec, opisywanym jako „pół orła białego i dwie róże białe w polu czerwonem”. Klejnot ten miał nadać im Kazimierz III jako swym synom spłodzonym z Żydówką o imieniu Hester. „Wszakoż ci co im herby nadano, nie zostawiwszy potomstwa, poginęli. W tem wieku niemasz, ktoby go używał” – konkluduje Paprocki. Informacje o imionach i pochodzeniu synów Kazimierza autor mógł zaczerpnąć z kroniki Długosza, jednak źródło wiadomości o herbie pozostaje nieznane.

nieślubne dzieci Kazimierza Wielkiego Jan Niemierza Mięszaniec Herb Mięszaniec, który mieli nosić synowie króla Kazimierza (aut. Anisimo, opublikowano na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0). Nazwa mięszaniec nawiązująca być może do mieszanego pochodzenia synów króla (w połowie królewskiego, w połowie zapewne rycerskiego lub mieszczańskiego) oraz podział herbu na dwie części, w tym jedną z piastowskim orłem, daje informacji Paprockiego pewną dozę prawdopodobieństwa jako opartej na żywej tradycji heraldycznej. Obecność królewskich synów w stanie mieszczańskim po śmierci Kazimierza można tłumaczyć tym, że Ludwik wraz z ważnością legatów podważył również nadany im przez poprzednika herb. Należy jednak podkreślić, że do informacji Paprockiego jako późnych trzeba podchodzić z dużym dystansem. Chyba jednak słusznie stwierdził, że synowie Kazimierza zmarli bezpotomnie.

Matka: Cudka, Esterka, a może... Bogucza?

Adelajda heska – nieszczęśliwa żona Kazimierza Wielkiego

Czytaj dalej...
Tożsamość matki lub co bardziej prawdopodobne matek synów Kazimierza Wielkiego budzi od wielu lat kontrowersje wśród badaczy. Najstarsza wiadomość na temat matki Niemierzy i Pełki pojawia się w kronice Jana Długosza. Historyk pisze bowiem: „(...) wziął sobie za nałożnicę kobietę żydowskiego pochodzenia Esterę, z powodu jej niezwykłej urody. Miał z nią nawet dwu synów: Niemierzę i Pełkę”. W podobny sposób określa ich pochodzenie wspomniany wyżej Paprocki. Długosz wyznacza jednak związek króla z Esterą na okres po rozstaniu Kazimierza z trzecią żoną Krystyną Rokiczaną, czyli po 1356 roku. Tymczasem nieślubne dzieci władcy przychodziły na świat najprawdopodobniej w okresie jego kryzysu małżeńskiego z drugą żoną Adelajdą na przełomie lat 40. i 50. XIV wieku. Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy e-book Marka Telera – „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego” :

Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego - okładka Marek Teler Autor: Marek Teler
Tytuł: „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]

ISBN: 978-83-65156-22-8

Stron: 128 + 12 stron wkładki z ilustracjami

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

12,9 zł

(e-book)
Zobacz też nasze pozostałe e-booki!

Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: |

być widzieć sprawdzić
to by było miło



Odpowiedz
Marek Teler

Student III roku dziennikarstwa na Uniwersytecie Warszawskim, absolwent VIII Liceum Ogólnokształcącego im. Króla Władysława IV w Warszawie. Interesuje się mediewistyką i genealogią dynastyczną.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org