Opublikowano
2013-03-02 15:30
Licencja
Wolna licencja

Otton III, Thietmar i uniwersalna monarchia

(strona 2)

Marzenie o chrześcijańskim uniwersalnym cesarstwie nie opuszczało władców europejskich od wczesnego średniowiecza. Czy cesarz Otton III miał szansę na budowę takiego imperium?


Strony:
1 2

Cesarz Otton II Papież, działając w porozumieniu z cesarzem, dążył do ograniczenia wpływów szlachty rzymskiej, lecz już jesienią 996 roku został wypędzony z Rzymu przez patrycjusza Kresencjusza Nomentanusa. Człowiek ten podczas nieobecności Grzegorza V intronizował przy pomocy Bizancjum antypapieża Jana Filagatosa z Kalabrii, który przyjął imię Jan XVI (997−998). Otton III zdecydował się jednak na interwencję i umożliwił Grzegorzowi V powrót na Stolicę Piotrową. Z rozkazu cesarskiego ujęto antypapieża, który został okaleczony i wśród wyzwisk był włóczony po ulicach Rzymu. Kresencjusza schytano oraz z rozkazu cesarza ścięto i powieszono za nogi, czym osobiście zajął się doradca Ottona, margrabia Ekkehard.

Otton III naradzał się z Grzegorzem V w sprawach kościelnych. Obaj okazali się gorliwymi reformatorami. Za ich sprawą zabroniono narad dotyczących wyboru następcy papieża za życia dotychczasowego papieża, zwalczano symonię, a klasztory benedyktynów uwolniono spod władzy biskupiej. W sporze o arcybiskupstwo w Reims Grzegorz V przyznał tę godność (zyskując poparcie cesarza) w 998 roku kanonicznie wybranemu arcybiskupowi Arnulfowi. Z kolei przyjaciel Ottona III, Gerbert z Aurillac (późniejszy papież Sylwester II) został arcybiskupem Rawenny. W roku 998 z inicjatywy cesarza odnowiono biskupstwo w Merseburgu. Będący orędownikiem polityki Ottona III papież rzucił klątwę kościelną na całą Francję, ponieważ jej władca ożenił się bez papieskiej dyspensy z krewną czwartego stopnia. Świetnym kontynuatorem dzieła Grzegorza V był zresztą jego następca Sylwester II, pierwszy papież francuskiego pochodzenia. Dzięki poparciu cesarza Polska i Węgry dostały organizację kościelną, dzięki czemu zostały włączone w orbitę wpływów łacińskiego Zachodu.

Papież Sylwester II Po powrocie z Italii Otton uczynił zastępcą na tym terenie swoją ciotkę Matyldę, córkę Ottona I. Cesarz był wyjątkowo przywiązany do swojej rodziny i bliskich – rzewnie opłakiwał m.in. babkę, cesarzową Adelajdę, po jej śmierci w 999 roku. Opłakiwał też męczeńską śmierć swojego przyjaciela, biskupa Wojciecha w Prusach, a później podjął starania o jak najszybszą jego kanonizację. Na jego cześć zbudował też klasztor w Akwizgranie, kościół w Rzymie oraz pomniki w Italii.

Chrzest Polski i początki państwa polskiego

Chrzest Mieszka w 966 roku uważany jest za wydarzenie przełomowe, od którego liczymy powstanie Polski. Jak wyglądały początki państwa polskiego? Czy do jego powstania przyczynili się wikingowie? Jak na rozwój państwa wpłynęli tacy władcy jak Mieszko I i Bolesław Chrobry, czy wydarzenia jak bitwa pod Cedynią, zjazd gnieźnieński, czy wyprawa Chrobrego na Kijów? Między innymi o tym przeczytacie w naszych artykułach o chrzcie Polski i początkach państwa polskiego.



Czytaj dalej...

Zjazd gnieźnieński należy do najbardziej znanych wydarzeń tego okresu, a wiedzę o nim zawdzięczamy głównie najstarszej relacji Thietmara. Niemiecki biskup w ocenach zjazdu wydaje się dosyć powściągliwy. Opisując go, ogranicza się do informacji dotyczących organizacji kościelnej, natomiast pomija decyzje polityczne. Powstaje pytanie: czy kronikarz niemiecki o nich nie wiedział, czy też chciał je przemilczeć? Jeżeli przyjmiemy drugą wersję, Thietmar czynił to bardzo niekonsekwentnie, bowiem przyznaje, że cesarz zwolnił Bolesława Chrobrego z uiszczania trybutu. Poza tym niemiecki kronikarz ma za złe cesarzowi, że utworzył arcybiskupstwo w Gnieźnie, któremu podporządkował biskupstwa w Kołobrzegu, Krakowie i Wrocławiu. Thietmar, jako że sam był biskupem, twierdzi, że odbyło się to zgodnie z prawem. Zarzuty w stosunku do cesarza kryją jednak jego niezadowolenie z tego, że państwo polskie zyskało jeszcze jeden atrybut samodzielności. W innym miejscu kronikarz wypomina zmarłemu cesarzowi: „Niechaj Bóg wybaczy cesarzowi, że czyniąc trybutariusza panem, wyniósł go tak wysoko”. Wynika z tego, że Thietmar celowo przemilczał fakty, które znamy z relacji Galla Anonima.

Cesarz Bizancjum Bazyli II Bułgarobójca Polityka prowadzona przez Ottona III względem Bizancjum była z góry skazana na klęskę, głównie ze względów cywilizacyjnych. Kronikarz nieustannie nazywa Bizancjum Grecją. Thietmar ma za złe książętom Rusi, że ożenili się z siostrami cesarzy: Bazylego II (976−1025) i Konstantyna VIII (1025−1028), tym bardziej że ta ostatnia pierwotnie miała być przeznaczona dla Ottona. Niepowodzeniem skończyła się też misja biskupa Wurzburga Bernarda, który zmarł w Achai w czasie podróży do Bizancjum. Poselstwo to łączyło się z zabieganiem o rękę księżniczki bizantyńskiej dla Ottona III, co miało być wstępem do realizacji cesarskiego planu połączenia obu cesarstw – zachodniego i bizantyńskiego, w jedno wielkie imperium. Wszystko dlatego, że plany wobec córek Konstantyna VIII były związane z bezdzietnością cesarza Bazylego II i brakiem męskich potomków w panującej wówczas w Konstantynopolu dynastii.

Ideą Ottona było: „wskrzeszenie rzymskiego imperium, obyczaju, rzymskiej formy protokołu”. Dzięki temu stawał się ucieleśnieniem wszelakich cnót. Thietmar tak charakteryzuje cesarza:

Jakkolwiek na zewnątrz zawsze udawał wesołość, to jednak w sumieniu niejeden wyrzucał sobie uczynek i w ciszy nocnej ciągłą odprawiał pokutę przez czuwanie i długie strumieniami łez przeplatane modlitwy. Często pościł cały tydzień, z wyjątkiem czwartku, i wielką hojność okazywał w jałmużnach.

Jego śmierć poprzedziły liczne zamieszki w Rzymie oraz w całym państwie. Niemiecki biskup tak podsumowuje panowanie cesarza:

[…] on, który był koroną cesarstwa rzymskiego, w nieutulonym żalu pozostawił swoich bliskich, albowiem życzliwszego odeń i łagodniejszego człowieka nie było pod każdym względem.

Ciało Ottona sprowadził do Niemiec jego następca, Henryk II.

Dziejopis o tyle popierał politykę cesarza, o ile była ona zgodna z rozumieniem interesów Niemiec przez kronikarza – nie ukrywał jednocześnie niechęci wobec Słowian i Bizancjum. Thietmar nie daje nam przy tym odpowiedzi na wszystkie pytania o koncepcje polityki Ottona III, które zresztą gwałtownie załamały się po jego nagłej i bezpotomnej śmierci. Nie uzyskał dla tych planów poparcia w Niemczech. Nie zdołał także trwale podporządkować sobie Italii bądź zjednać Bizancjum. Marzenia o uniwersalnej monarchii z cesarzem na czele około 1000 roku okazały się nierealne.

Bibliografia:

Źródła:
Kronika Thietmara, z tekstu łacińskiego przetłumaczył, wstępem poprzedził i komentarzem opatrzył M. Z. Jedlicki (obok tłumaczenia tekst oryginału), Poznań 1953.

Opracowania:
Borawska Danuta, Margrabia Miśni Ekkehard I i Ludolfingowie, „Kwartalnik Historyczny” 86 (1979), s. 933−949.
Borawska Danuta, Mieszko I i Oda w gronie consanguineorum Ludolfingów, [w:] Społeczeństwo Polski średniowiecznej, pod red. S.M. Kuczyńskiego, Warszawa 1981, t. 1, s. 11−39.
Prucnal Dariusz, Władca chrześcijański w Kronice Thietmara biskupa merseburskiego, „Roczniki Humanistyczne” 44 (1996), z. 2, s. 5−36.
Strzelczyk Jerzy, Otton III, Poznań 2001.
Tymieniecki Kazimierz, Państwo polskie w stosunku do Niemiec i cesarstwa średniowiecznego w X wieku, [w:] Początki państwa polskiego, Poznań 1962, t. 1, s. 261−297.
Wasilewski Tadeusz, Bizantyjska symbolika zjazdu gnieźnieńskiego i jej prawno-polityczna wymowa, „Przegląd Historyczny” 57 (1966), z. 1, s. 1−14.

Redakcja: Michał Przeperski
Korekta: Martyna Błaszkiewicz


Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.
Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Michał Kozłowski

Historyk bez afiliacji, mediewista. Zajmuje się historią Bizancjum oraz historią historiografii. Publikował m.in. w „Kulturze Liberalnej”, „Mówią Wieki”, „Nowym Filomacie”, „Studiach z Dziejów Rosji i Europy Środkowej”, „Studiach i Materiałach Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej”. Ostatnio opracował przypisy i Bibliografię prac Ihora Ševčenki za lata 1938–2010 do książki Zakorzeniony kosmopolita. Ihor Szewczenko w rozmowie z Łukaszem Jasiną (Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wchodniej 2010). Obecnie zajmuje się recepcją prac historyka Oskara Haleckiego.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org