Opublikowano
2017-06-18 16:00
Licencja
Prawa zastrzeżone

Piłsudski i Mannerheim. Polsko-fińska parabola historyczna

Dwaj wielcy przywódcy i dwie drogi walki o narodową suwerenność. Na czym polegała różnica pomiędzy Finami a Polakami?


Strony:
1 2 3

Równo 150 lat temu urodził się marsz. Carl Gustaf Mannerheim, regent Finlandii w 1919 roku, naczelny wódz w czasie wojny o niepodległość (1918) i drugiej wojny światowej, prezydent Finlandii w latach 1944–1946. W tym samym 1867 roku przyszedł na świat marsz. Józef Piłsudski, którego roli w odzyskaniu niepodległości przez Polskę nie sposób przecenić. Odmienność biografii narodowych bohaterów Polski i Finlandii – zawodowego rewolucjonisty dążącego do obalenia caratu i oficera lojalnego wobec imperium aż po jego kres – ilustruje różne strategie przyjęte przez Finów i Polaków względem Rosji w XIX stuleciu.

Gustaf Mannerheim (w białym mundurze gwardzisty po prawej stronie) podczas uroczystości koronacyjnych cara Mikołaja II, maj 1896 roku. Po 1889 roku Mannerheim, absolwent Mikołajewskiej Szkoły Kawalerii, został przeniesiony do Petersburga i rozpoczął służbę w Gwardii Imperium Rosyjskiego (prawa zastrzeżone) Mannerheim urodził się w arystokratycznej rodzinie o szwedzkich korzeniach. Lekkomyślność ojca w sprawach finansowych sprawiła, że jedynym sposobem na utrzymanie godnego pochodzenia poziomu życia była kariera wojskowa. Dlatego przyszły marszałek Finlandii rozpoczął naukę w Korpusie Kadetów w Hamina. Finlandia w owym czasie miała jedynie symboliczne siły zbrojne złożone z dziewięciu batalionów piechoty i pułku dragonów. Zgodnie z ustawą z 1878 roku podlegały one generałowi-gubernatorowi Finlandii i, jako odrębne od armii carskiej, miały służyć wyłącznie do obrony terytorium Wielkiego Księstwa Finlandii. Dla ambitnych młodych ludzi myślących o wojskowej karierze szkoła w Hamina miała być pierwszą przepustką do armii rosyjskiej. Mannerheimowi nie dane było jednak jej ukończyć. Któregoś dnia samowolnie opuścił koszary, pozostawiając w łóżku kukłę. Podstęp się nie udał, a konsekwencją tej samowolki było relegowanie z Korpusu Kadetów.

Rodzinie nie pozostało nic innego, niż zadbać, by chłopak zdobył średnie wykształcenie w Finlandii, a następnie wysłać go do Rosji w celu opanowania języka i w końcu umieścić w jednej z rosyjskich szkół wojskowych. Tak też się stało. Po ukończeniu w 1889 roku Mikołajewskiej Szkoły Kawalerii Mannerheim trafił do pułku ułanów stacjonującego w Kaliszu. Wkrótce jednak – znów dzięki interwencji krewnych – przeniesiono go z Królestwa Polskiego do stolicy imperium, gdzie wstąpił do elitarnego pułku kawalergardów. Wysokie koszty życia wśród elity rosyjskiej Mannerheim mógł pokryć dzięki korzystnemu z finansowego punktu widzenia małżeństwa z Anastazją Arapową (1892).

Józef Piłsudski – terrorysta mimo woli

Czytaj dalej...
Kolejnymi etapami wojskowej kariery młodego Fina były służba na froncie wojny rosyjsko-japońskiej i podróż z Petersburga do Pekinu przez Azję Środkową (1906–1908), której cele były tyleż naukowe, ile wywiadowcze.

W 1909 roku Mannerheim powrócił do armii i znów trafił do Królestwa Polskiego, najpierw jako dowódca stacjonującego w Mińsku Mazowieckim (wówczas Nowomińsk) Włodzimierskiego Pułku Ułanów (1909–1911), a potem Lejb-Gwardyjskiego Pułku Ułanów w Warszawie. W stolicy Polski pozostał do wybuchu pierwszej wojny światowej, a ten czas należał, według samego Mannerheima, do najszczęśliwszych okresów w jego życiu. Towarzystwo polskiej arystokracji wspominał z rozrzewnieniem, pisząc u schyłku życia Wspomnienia. Dobre relacje z Polakami były konsekwencją osobistej atrakcyjności towarzyskiej Mannerheima oraz jego fińskiego pochodzenia, które odróżniało go od wojskowych rosyjskich.

Finowie w królestwie

Anders Edvard Ramsay (domena publiczna) Mannerheim nie był pierwszym Finem służącym w rosyjskim mundurze w Królestwie Polskim. Spośród Finów, którzy trafili nad Wisłę, bez wątpienia najwyżej zaszedł Anders Edvard Ramsay (1799–1877). Jak wielu żądnych przygód młodzieńców ze swej generacji do armii wstąpił wcześnie, w wieku 13 lat. Służba w Petersburgu zapowiadała szybką karierę, ale jej szczególne przyspieszenie Ramsay zawdzięczał przypadkowi. W dniu zorganizowanego przez dekabrystów buntu części garnizonu petersburskiego był jednym z żołnierzy, którzy najpierw chronili wielkiego księcia Mikołaja i jego rodzinę, a potem uderzyli na buntowników zgromadzonych na placu Senackim. Gdy w Polsce wybuchło powstanie listopadowe, Ramsay na czele Fińskiego Batalionu Strzelców Gwardii wyruszył przeciw buntownikom, kończąc kampanię udziałem w szturmie Warszawy. Do Królestwa Polskiego powrócił w 1862 roku, gdy, już jako hrabia i generał piechoty, objął naczelne dowództwo stacjonujących tutaj wojsk rosyjskich.

Prywatnie Ramsay pozostawał w zażyłych stosunkach z margrabią Wielopolskim, choć ten niezbyt pochlebnie wyrażał się o wojskowych talentach Fina. Pod koniec marca 1863 roku odwołano go ze stanowiska – oficjalnie z powodu choroby – a na jego miejsce mianowano dotychczasowego generała-gubernatora Finlandii, bałtyckiego Niemca, hrabiego Fiodora Berga. Ramsay raz jeszcze powrócił do Królestwa – w roku 1867 – jako pomocnik generała-gubernatora do spraw wojskowych i inspektor piechoty. Poza Wielopolskim nie miał bliższych znajomych wśród Polaków, czemu zresztą trudno się dziwić, biorąc pod uwagę ówczesne nastroje.

Tekst pochodzi z czerwcowego numeru miesięcznika „Mówią Wieki”:

Zamów prenumeratę POD TYM LINKIEM!

Więcej informacji na www.mowiawieki.pl i na stronie Magazynu na Facebooku.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Michał Kopczyński

Doktor habilitowany, adiunkt w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego, członek redakcji magazynu historycznego „Mówią Wieki” oraz „Przeglądu Historycznego”.

Prawa zastrzeżone – ten materiał jest chroniony przez przepisy prawa autorskiego.

Kopiowanie, przedrukowywanie (poza dozwolonymi prawnie wyjątkami) wyłącznie za zgodą redakcji: redakcja@histmag.org