Opublikowano
2013-03-11 15:00
Licencja
Wolna licencja

Polskie ultimatum wobec Litwy

(strona 2)

Stosunki polsko-litewskie w dwudziestoleciu międzywojennym były bardzo specyficzne. Choć dużo się o nich mówiło – oficjalnie nie istniały. W marcu 1938 r. doszło jednak do przełomu…


Strony:
1 2 3 4

Przede wszystkim na podstawie tego co ustalono w sprawie śmierci strzelca Serafina nie można było mówić o żadnej zasadzce Litwinów na Polaków, ale co najwyżej o przerzucaniu agenta litewskiego przez granicę. Komunikat w czytelny sposób i bezzasadnie przypisywał więc Litwinom agresywne zamiary. Druga część komunikatu była przedmiotem dyskusji pomiędzy Szembekiem, Śmigłym-Rydzem oraz premierem Felicjanem Sławoj-Składkowskim, do jakiej doszło 12 marca 1938 r. wieczorem. Marszałek zauważył wówczas, że jeżeli zapowiada się wyciągnięcie konsekwencji, to niezbędne stanie się rzeczywiste ich wykonanie. Zważywszy na to, że śledztwo nie zostało zakończone, trudno było jednoznacznie wyrokować po czyjej stronie leży wina za incydent. W związku z tym GISZ zdecydował się „zmiękczyć” komunikat sformułowaniem: dalsze śledztwo w toku. Miało to osłabić wrażenie, iż Polska będzie skłonna podjąć jakieś dalej idące kroki. Niewykluczone, że kroki siłowe.

Gdy Szembek wrócił do MSZ, okazało się, że na jakiekolwiek zmiany w treści komunikatu jest już zbyt późno. 13 marca 1938 r. w prasie europejskiej pojawił się komunikat Polskiej Agencji Telegraficznej. Wrażenie było duże. Tym większe jeszcze, że dzień wcześniej wojska III Rzeszy dokonały Anschlussu Austrii.

Wodzu, prowadź…?

Marszałek Edward Śmigły-Rydz, Generalny Inspektor Sił Zbrojnych Gdy w gazetach Polski i Europy pojawiły się wieści o bardzo ostrym polskim komunikacie oficjalnym, oczy opinii publicznej zwróciły się na Warszawę. W stolicy wciąż nie było jednak sternika polskiej polityki zagranicznej, Józefa Becka, który pomimo wszystko nie uznał za stosowne skrócić swojej podróży do Włoch i miał powrócić z Rzymu dopiero przedpołudniem 16 marca 1938 r. Zaaprobował on działania podjęte przez Szembeka w porozumieniu z premierem oraz marszałkiem Śmigłym-Rydzem, lecz nie podejmował żadnych dalszych decyzji.

Tymczasem w Polsce lawinowo narastała fala nastrojów antylitewskich. Stanisław Cat-Mackiewicz pisał po latach iż to Beck (...) poruszył strunę patriotyzmu polskiego współczującego z rodakami za kordonem (...) Na mocy prawa patriotyzmu Polaków (...) zawtórowała mu cała polska prasa. Choć obwinianie Józefa Becka za nakręcanie spirali nastrojów antylitewskich wydaje się nie do końca uzasadnione, to niezaprzeczalnie zdominowały one w tamtym czasie dyskurs publiczny. Już 13 marca rządowa „Gazeta Polska” pisała o bandyckim napadzie policji litewskiej na patrol KOP. Jeszcze ostrzejsze stanowisko zajmowała prasa endecka. „Warszawski Dziennik Narodowy” pisał o Stanisławie Serafinie jako o ofierze obłędnej nienawiści oraz stwierdzał iż Polska jest wstrząśnięta skrytobójczym mordem dokonanym na polskim żołnierzu przez Litwinów. Według relacji młodzież narodowa stawiała na organizowanych wówczas wiecach bardzo zdecydowane i agresywne żądania, m.in. marszu nad Bałtyk, a wspomniany już Cat-Mackiewicz, redaktor wileńskiego „Słowa”, zatytułował jeden ze swoich tekstów z okresu marca 1938 r. „Żądamy normalizacji stosunków polsko-litewskich jako rekompensaty za dokonanie Anschlussu”. Niejednoznaczność jego poglądów trafnie wypunktowała dzień później centrowa „Nowa Prawda” komentując: Krótko mówiąc p. Cat zamierza wojować z Litwą.

Temperatura w kraju rosła w zawrotnym tempie. Organizowane były wiece, marsze, pikiety. Gromko domagano się podjęcia daleko idących kroków i, tym samym, załatwienia raz na zawsze problemu stosunków polsko-litewskich. W takiej sytuacji do kraju powrócił wreszcie Józef Beck.

Józef, następca Józefa

Sushi a sprawa polska

Czytaj dalej...
Popołudniem 16 marca 1938 r. na Zamku Królewskim zaplanowano konferencję w sprawie konfliktu polsko-litewskiego. Od rana tego dnia Beck dynamicznie gromadził informacje niezbędne do wypracowania planu następnych działań. W kontekście prowadzonej przez Polskę polityki równowagi pomiędzy dwoma totalitarnym potęgami, III Rzeszą i Związkiem Sowieckim, ich stanowisko było kluczowe dla podjęcia przez polską dyplomację kolejnych kroków. Rychło okazało się, że Moskwa nie chciała ryzykować stabilnych, choć bardzo chłodnych stosunków z Polską dla głębszego angażowania się konflikt polsko-litewski. Świadom tego, że ZSRR „nie ruszy się”, Beck skontaktował się z polskim ambasadorem w Berlinie, Józefem Lipskim. Ten z kolei przekazał informację, iż Rząd Rzeszy Niemieckiej ma tylko pewne zainteresowanie na Litwie, sprowadzające się do Kłajpedy, co oznaczało, że Warszawa ma wolną rękę w działaniach wobec Kowna. Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy e-book Pawła Rzewuskiego „Warszawa — miasto grzechu: Prostytucja w II RP”:

Autor: Paweł Rzewuski
Tytuł: „Warszawa — miasto grzechu: Prostytucja w II RP”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]

ISBN: 978-83-934630-6-0

Stron: 109

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

9,9 zł

(e-book)

Strony:
1 2 3 4
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: n |

" Pozostałe kraje unisono skłaniały Wilno do przyjęcia polskiego ultimatum, a szczególnie aktywnie działała tu Łotwa. " ? Raczej Kowno było wtedy stolicą Litwy !



Odpowiedz

Gdzie dwóch się bije tam trzeci korzysta. Stara prawda i zawsze aktualna.



Odpowiedz

Gość: gargamel breslau |

miło czytać jak to Polska była dumna nie co to teraz



Odpowiedz

Gość: robin100 |

@ Gość: gargamel breslau
Mhm... "Niewiele ponad dwa lata po wydarzeniach z marca 1938 r. na mapie nie było już jednak żadnego z tych państw"



Odpowiedz
Michał Przeperski

Pasjonat historii i słowa pisanego. Absolwent historii w Instytucie Historycznym UW oraz prawa na Wydziale Prawa i Administracji UW; doktorant Instytutu Historii PAN i pracownik Instytutu Pamięci Narodowej. Od stycznia 2012 r. do czerwca 2014 r. redaktor naczelny portalu „Histmag.org”. Publikował m.in. w „Polityce”, „Znaku”, „Frondzie LUX”, „44 / Czterdzieści i Cztery. Magazynie Apokaliptycznym” i „Nowych Książkach”. Przygotowuje rozprawę doktorską o działalności politycznej Mieczysława F. Rakowskiego. Autor książki „Nieznośny ciężar braterstwa. Konflikty polsko-czeskie w XX wieku” (2016).

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org