Opublikowano
2013-09-23 10:33
Licencja
Wolna licencja

Siedem dni komunistycznej Bułgarii

Bez większej przesady można powiedzieć, że koniec drugiej i początek trzeciej dekady dwudziestego wieku należał do rewolucji i wielkich zmian. Zaczęło się oczywiście od Rosji, następnie ogień komunistycznych serc chciał podpalić Finlandię, Niemcy i Węgry. W części z tych krajów odniesiono nawet tymczasowe sukcesy, jednak ostatecznie w każdym z nich udało się stłumić krewkie zapędy komunistów.


Strony:
1 2

Ludo powstał

- z młotem

w ręku

pokryty żużlem, iskrami, sadzą

- z sierpem pośród pól,

Wyszedł z wilgoci i brudu

Ludzie czarnego trudu

Bezgłośnego cierpienia (…)

(Geo Milew, Wrzesień)
Pomimo załamania komunistycznych planów nastroje niepokoju i rewolucyjnego napięcia cały czas były w Europie obecne. 23 września 1923 roku w Bułgarii wybuchło powstanie komunistów, zwane powstaniem wrześniowym. Tutejsza sytuacja była jednak, delikatnie mówiąc, różna od tej w pozostałych przypadkach. Kraj ten cieszył się niepodległością od stosunkowo krótkiego czasu, gdyż dopiero w końcu XIX wieku wyzwolił się spod panowania tureckiego. Stąd też nastroje rewolucyjne, głoszące zniesienie państw, nie miały tu aż tak silnej mocy przebicia, jak w przypadku innych krajów Europy. Niemniej były obecne.

Jednak aby lepiej zrozumieć wrześniowe powstanie, warto na początek lepiej poznać graczy z ówczesnej bułgarskiej szachownicy politycznej.

Bułgarski Ludowy Związek Chłopski i „zielony bolszewizm”

Ugrupowanie Aleksandra Stambolijskiego zostało stworzone 24 lata przed wrześniowym zdarzeniami, i chociaż partia ta w samym powstaniu nie odgrywała pierwszych skrzypiec, jej wkład w całą sytuacje był kluczowy. Bułgarski Ludowy Związek Chłopski (zemedelcy) zrzeszał w swoich szeregach szeroko pojęte chłopstwo - można było spotkać w nim zarówno drobnych rolników jak i średnich posiadaczy ziemskich.

Aleksander Stambolijski (domena publiczna). Początkowo, czyli w okresie Cesarstwa Bułgarskiego, BLZCh borykał się z licznymi represjami ze strony władzy, zaś jego lider został aresztowany za krytykę rządu. Kiedy po klęsce roku 1918 car Ferdynand I abdykował, a tron objął jego syn Borys, Aleksander Stambolijski odzyskał wolność. Niedługo później, bo już w październiku tego samego roku, BLZCh wszedł jako koalicjant w skład rządu Aleksandra Malinowa z Partii Demokratycznej. W wyborach z 1919 roku uzyskał więcej mandatów, a jego sytuację umocniły kolejne głosowanie, które odbyło się w roku następnym - dzięki niemu partia chłopska umocniła się na tyle, aby stworzyć samodzielny rząd. Wraz z utworzeniem nowego gabinetu w maju 1920 roku w historii Bułgarii rozpoczął się okres totalitaryzmu agrarystycznym.

Aleksander Stambolijski postanowił trzymać Bułgarię twardą ręką, co, jak nie trudno się domyślić, nie spodobało się wszystkim. Oficjalną ideologią państwową stał się agraryzm i to właśnie rolnicy mieli być najbardziej uprzywilejowaną grupą społeczną, której potrzeby miały być realizowane w pierwszej kolejności. Z jednej strony wiązało się to z próbą rozwoju wsi i budowy na jej terenie ośrodków kulturalnych (a także walką z analfabetyzmem), z drugiej zaś radykalną reforma rolną, opodatkowaniem najbogatszych posiadaczy ziemskich a nawet nacjonalizacją dóbr kościelnych. Stambolijski wpadł nawet na pomysł ekstremalny - postanowił zmusić do czynów społecznych wszystkie kobiety i mężczyzn bez względu na wiek i wykształcenie. Przeciw zmuszaniu intelektualistów do pracy przy kopaniu rowów protestował, będący wtedy z wizytą w Bułgarii, Wincenty Witos. Utarło się nawet określenie, że rządy Stambolijskiego były okresem „zielonego bolszewizmu”. Jako ciekawostkę należy wspomnieć, że Aleksander Stambolijski snuł daleko posunięte wizje geopolityczne: uważał, że Bułgaria i Polska mogą utworzyć dwa wielkie słowiańskie kraje, jeden położony na północy, drugi na południu. Miały być one przeciwwagą między innymi dla bolszewickiej Rosji.

Opozycja wydawała się być całkowicie bezradna wobec władzy premiera zemedelców, a kiedy podczas wyborów w roku 1923 wygrali oni większością głosów, zdano sobie sprawę, że jedną możliwością jest zbrojny przewrót.

Liga Wojskowa, czyli reakcja

Odpowiedzialną za odsunięcie od władzy ludowców była Liga Wojskowa, czyli organizacja złożona w większość z wysoko postawionych wojskowych. To właśnie LW, działając za cichym przyzwoleniem cara Borysa III, w nocy z 8 na 9 czerwca przeprowadziła zamach. Znajdujący się pod dowództwem generałów Iwana Wyłkowa oraz Welizara Łazarowa junkrzy aresztowali cały rząd. Ludowcy, zrzeszeni w tak zwanej Pomarańczowej Gwardii, przez pewien czas próbowali się bronić, jednak wobec całego wojska nie mieli większych szans. Sam Aleksander Stambolijski zginął z rąk zrzeszonej z zamachowcami terrorystycznej organizacji WROM (Wewnętrzna Macedońska Organizacja Rewolucyjna).

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy książkę: „Źródła nienawiści. Konflikty etniczne w krajach postkomunistycznych”

Tytuł: „Źródła nienawiści. Konflikty etniczne w krajach postkomunistycznych”
praca zbiorowa

Wydawcy: Histmag.org i Instytut Wydawniczy ERICA

ISBN: 978-83-89700-80-3

Oprawa: miękka, ze skrzydełkami

Liczba stron: 480

Format: 160*230 mm

Zobacz spis treści

Media o „Źródłach nienawiści”

29 zł

(papierowa)

14,9 zł

(e-book)

Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: adam |

komuniści byli drugą siłą w kraju, a samo powstanie poprzedził krwawy zamach skrajnej prawicy, po latach sam Cankow w 1944 tworzył w Wiedniu prohitlerowski rząd któremu formalnie podlegał Waffen-Grenadier Regiment der SS (bulgarisches Nr 1). 22 kwietnia 1923 w wyborach do Zgromadzenia Narodowego Bułgarii zwycięstwo odniósł Bułgarski Ludowy Związek Chłopski ("zemedelcy"), uzyskując 52,7% głosów. Drugie miejsce zajęła Bułgarska Partia Komunistyczna, uzyskując 18,9%. Związek Chłopski uzyskał tym samym 212 mandatów, komuniści – 16



Odpowiedz
Paweł Rzewuski

Absolwent filozofii i historii Uniwersytetu Warszawskiego, doktorant na Wydziale Filozofii i Socjologii UW. Publikował w „Uważam Rze Historia”, „Newsweek Historia”, „Pamięć.pl”, „Rzeczpospolitej”, „Teologii Politycznej co Miesiąc”, „Filozofuj”, „Do Rzeczy” oraz „Plus Minus”. Tajny współpracownik kwartalnika „F. Lux” i portalu Rebelya.pl. Wielki fan twórczości Bacha oraz wielbiciel Jacka Kaczmarskiego i Iron Maiden.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org