Autor: Redakcja
Tagi: Redakcyjne, Historia polityczna, XVIII wiek, Polska
Opublikowany: 2020-05-20 13:32
Licencja: wolna licencja

Stanisław August Poniatowski (1732–1798)

Stanisław August Poniatowski (1732–1798) to postać, której losy są bardzo chętnie dyskutowane. Fatalny władca, czy może król, który zrobił co w swej mocy w trudnych czasach? Oto jego życiorys
REKLAMA
Stanisław August w stroju koronacyjnym (aut. Marcello Bacciarelli , domena publiczna).

Stanisław August Poniatowski (1732–1798), a właściwie Stanisław Antoni Poniatowski herbu Ciołek, przyszedł na świat w Wołczynie, 17 stycznia 1732 roku. Był synem Stanisława Poniatowskiego seniora, przyszłego kasztelana krakowskiego, oraz Konstancji Zofii, wywodzącej się z rodu Czartoryskich. Miał siódemkę rodzeństwa: pięcioro braci i dwie siostry.

Pierwsze lata jego życia związane były z Gdańskiem, choć jeszcze jako malec został uprowadzony do Kamieńca Podolskiego na rozkaz Józefa Potockiego – powodem był fakt, że ojciec Stanisława opowiedział się w sporze o koronę po stronie Augusta III Sasa. W mieście tym pobierał swoje pierwsze nauki, a edukację kontynuował po przenosinach do Warszawy w kolegium teatynów. Po raz pierwszy w podróż zagraniczną wybrał się w 1748 roku, w kolejnych latach nabierał też doświadczenia w kancelarii prawnej i zdobywał cenne koneksje.

Elekcja Stanisława Augusta (aut. Bernardo Bellotto, domena publiczna).

W 1752 roku został posłem na Sejm jako przedstawiciel ziemi łomżyńskiej (funkcję posła pełnił w przyszłości jeszcze kilkukrotnie), związał się również politycznie ze stronnictwem znanym szerzej w historiografii jako Familia (Czartoryskich). W 1755 roku został stolnikiem wielkim litewskim, krótko później otrzymał tytuł starosty przemyskiego. Mniej więcej w tym okresie wyruszył też na dwór rosyjski, na którym przebywał kilka lat, w tym czasie nawiązując romans z przyszłą carycą Katarzyną II.

Po śmierci Augusta III Sasa był kandydatem Familii, aktywnie wspieranym przez Katarzynę, w rywalizacji o tron polski. Sztuka ta mu się udała – we wrześniu 1764 roku sejm elekcyjny ogłosił go nowym polskim monarchą. Wbrew oczekiwaniom swoich protektorów, Stanisław August Poniatowski próbował wzmocnić pozycję królewską oraz przeprowadzić szereg reform dotyczących funkcjonowania Rzeczpospolitej. Z jego inicjatywy założona została Szkoła Rycerska, mająca kształcić wyższe kadry wojskowe, z kolei dla wzmocnienia roli miast zaczęto powoływać tzw. komisje dobrego porządku. Poniatowski przeszedł też do historii jako postać zaangażowana w mecenat i wsparcie dla kultury – zadecydował o utworzeniu warszawskiego Teatru Narodowego, słynne stały się także obiady czwartkowe, na które władca zapraszał artystów i literatów.

Niestety panowanie Stanisława Augusta miało też liczne cienie. Przeciwko reformom występowała krajowa opozycja oraz – przede wszystkim – mocarstwa ościenne, na czele z Rosją. Uzależnienie od potężnej sąsiadki wzrastało, a kumulacją tych wydarzeń było podpisanie tzw. „Traktatu o wieczystej przyjaźni”, który de facto ustanawiał rosyjski protektorat nad Rzeczpospolitą. W związku z tymi wydarzeniami część szlachty zawiązała w Barze konfederację, której siły rozbito w 1772 – był to również rok I rozbioru Polski.

W 1788 roku król zainaugurował obrady Sejmu Czteroletniego, zwanego też Wielkim, który był ostatnią wielką próbą zreformowania ustroju państwa. Efektem jego działania było m.in. ogłoszenie 3 maja 1791 roku Konstytucji. Wszystkich planów nie udało się jednak wypełnić – niebawem wybuchła krótkotrwała wojna polsko-rosyjska i nastąpił II rozbiór (1792). Król ponadto zdążył przystąpić do konfederacji targowickiej, co po dziś jest jednym z najbardziej kontrowersyjnych wątków w jego życiorysie. Po stłumieniu insurekcji kościuszkowskiej w 1794 roku, Rzeczpospolita przestała istnieć w roku 1795 po ostatnim, III rozbiorze.

Stanisław August Poniatowski abdykował 25 listopada 1795 roku, w 31. rocznicę swojej koronacji i – co wydaje się ironiczne – w dniu imienin Katarzyny II. Wyjechał do Petersburga, gdzie spędził ostatnie lata swojego życia. Zmarł 12 lutego 1798 roku. Pozostawił po sobie trójkę dzieci: Stanisława, Kazimierza i Izabelę – były one owocem jego morganatycznego związku z Elżbietą Grabowską.

Stanisław August Poniatowski – często zadawane pytania:

Stanisław August Poniatowski, by sięgnąć po koronę polską, musiał mieć odpowiednie wsparcie – w kraju zwracało się wieloletnie poparcie Familii Czartoryskich, za granicą relacja z Katarzyną II. Jak Poniatowski został królem? [CZYTAJ WIĘCEJ]

Krytycy zarzucają Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu przede wszystkim brak heroizmu. Nie postawił się Rosji, przystąpił do konfederacji targowickiej, a po klęsce powstanie kościuszkowskiego, zamiast kontynuować choćby symboliczny opór, zrzekł się tronu. Nie został bohaterem, nie szukał śmierci i nie zdecydował się na walkę do ostatniej kropli krwi. [CZYTAJ WIĘCEJ]

Za rządów SAP zmieniło się nieco funkcjonowanie polskiej dyplomacji – decyzją króla utworzono stałą służbę dyplomatyczną. Jakie jeszcze działania podejmowano? [CZYTAJ WIĘCEJ]

Monarcha posiadał potomstwo ze związku z Elżbietą Grabowską, jednak morganatyczny charakter tej relacji (Grabowska była uznawana za osobę niższego stanu) sprawiał, że dzieci nie miały pełnych praw dziedziczenia. [CZYTAJ WIĘCEJ]

Konstytucja 3 maja była owocem obrad Sejmu Czteroletniego (zwanego też Wielkim). Wypracowanie takiego kompromisu politycznego nie było łatwe – jak do niego doszło? [CZYTAJ WIĘCEJ]

Dowiedz się więcej! Przejdź do listy naszych pozostałych materiałów o Stanisławie Auguście Poniatowskim i tematach pokrewnych!

Polecamy e-book Sebastiana Adamkiewicza „Zrozumieć Polskę szlachecką”

Sebastian Adamkiewicz
„Zrozumieć Polskę szlachecką”
Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]
Liczba stron: 82
Format ebooków: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)
ISBN: 978-83-934630-4-6

Książkę można też kupić jako audiobook, w tej samej cenie. Przejdź do możliwości zakupu audiobooka!

REKLAMA
Śledź nas!
Komentarze

O autorze
Redakcja
Redakcja Histmag.org

Wszystkie teksty autora
Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Mateusz Balcerkiewicz
redaktor naczelny
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy