Opublikowano
2014-11-20 16:15
Licencja
Wolna licencja

Tragiczna ucieczka z Auschwitz

Ponad 70 lat temu doszło do jednej z najbardziej tragicznych ucieczek więźniów z KL Auschwitz. Zorganizowali ją członkowie konspiracji więźniarskiej przy zaangażowaniu przyobozowego ruchu oporu. Jak zakończyła się tragiczna ucieczka z Auschwitz?


Strony:
1 2 3

Niemiecki obóz koncentracyjny Auschwitz niemal od początku swojego istnienia był miejscem działalności polskiej konspiracji wojskowej. Konspiracja ta została zapoczątkowana przez por. (rtm.) Witolda Pileckiego, ps. „Witold”, któremu zadanie zorganizowania tajnej organizacji wśród więźniów powierzyła Komenda Główna Związku Walki Zbrojnej.

Znak z napisem „Arbeit macht frei” znajdujący się nad bramą obozu w Auschwitz (Fot. Neil, na licencji GNU FDL)

Konspiracja w KL Auschwitz

W tym celu Witold Pilecki dał się aresztować podczas wielkiej obławy policyjnej w Warszawie 19 września 1940 roku i trafił do KL Auschwitz drugim transportem warszawskim 22 września 1940 roku. Został tam zarejestrowany jako Tomasz Serafiński (nr 4859). Zaraz po przybyciu do obozu przystąpił do zorganizowania wśród więźniów tajnej siatki pod nazwą Związek Organizacji Wojskowej. Jej członkami byli głównie oficerowie i podoficerowie Wojska Polskiego.

Niezależnie od ZOW, w lutym 1941 roku ppłk Kazimierz Rawicz (przebywający w obozie pod nazwiskiem Jan Hilkner, więzień nr 9319) rozpoczął budowanie konspiracyjnych struktur Związku Walki Zbrojnej. W skład więźniarskiej organizacji ZWZ wchodzili m.in.: płk lotnictwa Teofil Dziama (nr 13578), kpt. Tadeusz Paolone (w obozie pod nazwiskiem Lisowski, więzień nr 329) i ppor. Bernard Świerczyna, ps. „Max” (nr 1393). Pod koniec 1941 roku Zawiązek Walki Zbrojnej zainicjował akcję scaleniową wszystkich polskich organizacji wojskowych i politycznych działających wśród więźniów Auschwitz.

Rtm. Witold Pilecki (domena publiczna) Latem 1943 roku polska konspiracja wojskowa w KL Auschwitz otrzymała poważny cios, kiedy to obozowe gestapo aresztowało niemal całe jej kierownictwo. W egzekucji pod Ścianą Śmierci 11 października 1943 roku stracono 54 najwybitniejszych działaczy konspiracyjnych. Nie było wśród nich Witolda Pileckiego, który zbiegł z obozu 27 kwietnia 1943 roku. Po wspomnianej egzekucji kierownictwo konspiracji Armii Krajowej w obozie przejęli: ppor. Henryk Bartosiewicz (nr 9406), kpt. Stanisław Kazuba (nr 1630) i Bernard Świerczyna. W połowie 1944 roku nastąpiło połączenie kierowanej przez nich organizacji z konspiracją międzynarodowo-lewicową (tzw. Grupa Bojowa Oświęcim – Kampfruppe Auschwitz), na czele której stał m.in. Józef Cyrankiewicz, ps. „Rot” (nr 62933). Utworzona została wówczas Rada Wojskowa Oświęcim, obejmująca swym zwierzchnictwem całość konspiracji wojskowo-politycznej w Auschwitz.

Do najważniejszych obszarów działalności konspiracji wojskowej w Auschwitz należy zaliczyć: organizację samopomocy więźniarskiej, organizowanie dla więźniów pomocy w postaci żywności i lekarstw, walkę o obsadzanie funkcji obozowych przez więźniów politycznych, przygotowywanie i organizację ucieczek z obozu, pozyskiwanie z zewnątrz i rozpowszechnianie wśród więźniów informacji o aktualnej sytuacji politycznej i położeniu na frontach, dokumentację zbrodni niemieckich i przekazywanie informacji o tych zbrodniach na zewnątrz, akcje sabotażowe, działalność wywiadowczą, nawiązanie i utrzymywanie kontaktów z przyobozowym ruchem oporu i wreszcie przygotowywanie wybuchu powstania w obozie.

Plany ucieczki

W drugiej połowie 1944 roku los więźniów KL Auschwitz był niepewny. W związku z letnią ofensywą Armii Czerwonej, władze SS rozpoczęły pod koniec czerwca 1944 roku stopniową ewakuację obozu. U progu jesieni 1944 roku w KL Auschwitz i jego podobozach nadal przebywało jednak kilkadziesiąt tysięcy więźniów i więźniarek. Zarówno więźniarska konspiracja wojskowa jak i kierownictwo Okręgu Śląskiego AK obawiały się likwidacji obozu i wymordowania przez SS wszystkich więźniów. Zapobiec temu miałoby ewentualne powstanie.

Zobacz też:

Jakie byłyby losy tego powstania? – wobec słabości sił konspiracji więźniarskiej i AK – najlepiej pokazuje tragedia Sonderkommando, którego bunt w dniu 7 października 1944 roku zakończył się masakrą ok. 450 więźniów z komand obsługujących krematoria w KL Auschwitz II-Birkenau. Powstanie takie traktowano zatem jako ostateczność, która zostałaby podjęta jedynie w obliczu realnej groźby wymordowania wszystkich więźniów. Rada Wojskowa Oświęcim zdawała sobie sprawę, że powstanie w obozie doprowadziłoby do uratowania niewielkiej części więźniów – zapewne tylko członków konspiracji – których ocalenie miało zasadnicze znaczenie jako świadków popełnionych w Auschwitz zbrodni.

Niepewna sytuacja KL Auschwitz stała się zapewne przyczyną tego, że w celu wzmocnienia sił konspiracji przyobozowej i zarazem wyprowadzenia z obozu ważnych świadków niemieckiego ludobójstwa zaplanowano na koniec października 1944 roku ucieczkę kilku wybitnych członków konspiracji więźniarskiej. Do ucieczki tej zostali wyznaczeni: Austriak Ernst Burger (nr 23850) z GBO oraz Polacy – Bernard Świerczyna, Czesław Duzel (nr 3702), Piotr Piąty (nr 130380) i Zbigniew Raynoch (nr 60746) z AK. Burger i Świerczyna byli członkami kierownictwa Rady Wojskowej Oświęcim. Razem z nimi miał uciekać współpracujący z konspiracją więźniarską esesman Frank – volksdeutsch z Łodzi. Niestety plan ucieczki został zdradzony przez SS-Rottenführera Johanna Rotha (volksdeutscha z Rumunii). Miał on wywieźć uciekinierów z obozu samochodem ciężarowym, którym przewożono brudną bieliznę do pralni w Bielsku, a następnie pozostawić ich na trasie w miejscowości Łęki (ok. 7 km od Oświęcimia).

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Lubisz czytać artykuły w naszym portalu? Wesprzyj nas finansowo i pomóż rozwinąć nasz serwis!

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Bohdan Piętka

Historyk, pracownik Centrum Badań Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau. Zajmuje się problematyką deportacji do Auschwitz Polaków z ziem wcielonych do Rzeszy.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org