Opublikowano
2015-03-30 18:52
Licencja
Wolna licencja

Bolesław Śmiały i jego czarna legenda

Bolesław II, zwany Śmiałym lub Szczodrym, to do dziś jeden z najbardziej kontrowersyjnych władców w historii Polski. Wzmocnił państwo i sprawił, że liczono się z nim w Europie. To, co wiemy o jego upadku, uwikłane jest nici różnorodnej propagandy.


Strony:
1 2 3

Tekst powstał w ramach inicjatywy Czytelnicy redagują: wybierz postać historyczną, o której chcesz przeczytać Przyczynił się do podniesienia z upadku państwa Piastów po załamaniu z czasów Mieszka II, odnowił arcybiskupstwo gnieźnieńskie i koronował się na króla, prowadził bardzo odważną i szeroko zakrojoną politykę zagraniczną. Jednak niewyjaśniony konflikt z biskupem krakowskim Stanisławem ze Szczepanowa stał się przyczyną jego upadku. Kto miał rację? Biskup był zdrajcą czy król mordercą?

Polska Bolesława

Bolesław Śmiały (aut. J. Matejko, domena publiczna). Bolesław Śmiały urodził się ok. 1042 r. i był pierworodnym synem Kazimierza Odnowiciela i ruskiej księżniczki Dobroniegi, siostry księcia kijowskiego Jarosława Mądrego. Po śmierci Bolesława Chrobrego państwo piastowskie doświadczyło wielu klęsk. Mieszko II w wyniku najazdu niemieckiego i ruskiego oraz reakcji pogańskiej w kraju utracił koronę i musiał zgodzić się na podział państwa. Udało mu się wrócić na tron, ale wkrótce potem zmarł. Na ziemie polskie najechał książę czeski Brzetysław, grabiąc Wielkopolskę i uwożąc do swej stolicy zabrane z Gniezna relikwie św. Wojciecha.

Syn Mieszka Kazimierz, nazwany później Odnowicielem, wrócił do kraju z pomocą cesarza Henryka III, który podobno oddał do jego dyspozycji 500 ciężkozbrojnych rycerzy. Udało mu się złamać opór możnych, szczególnie silny na Mazowszu, gdzie swoje państwo stworzył Masław, dawny urzędnik Mieszka II. Kazimierz odzyskał również Śląsk zajęty przez Czechów, musiał jednak zobowiązać się do płacenia trybutu z racji posiadania tego terenu. Przystąpił również do odbudowy zniszczonej struktury kościelnej, jednak dzieło odnowienia państwa to zbyt wielkie zadanie, aby można było mu podołać za czasów panowania jednego władcy. Kazimierz zmarł 28 listopada 1058 r. Bolesław, najstarszy z jego dzieci, miał wówczas około 16 lat, młodszy Władysław około 15, kolejny Mieszko 13 a najmłodszy Otto, urodzony w 1046 r., przeżył tylko dwa lata.

Kazimierz Odnowiciel (aut. J. Matejko, domena publiczna). Bolesława już średniowieczni kronikarze obdarzyli przydomkiem „szczodrego” – pisał o nim w ten sposób Wincenty Kadłubek. Najstarszą kroniką opisującą dzieje Bolesława jest dzieło Galla Anonima powstałe w latach 1112–1116 na dworze Bolesława Krzywoustego. Autor nie był świadkiem wypadków, które opisywał, ale dzięki temu, że przebywał na dworze panującego księcia dysponował dobrymi informacjami na temat panowania jego stryja. Jednak okoliczności utraty tronu i wygnania Bolesława Szczodrego nie pozostawały bez wpływu na rzeczywistość, w której żył. Jego dzieło przekazuje określoną wizję świata, jest przede wszystkim pomnikiem Bolesława Krzywoustego i nie powinno znaleźć się w nim nic, co mogłoby rzucić na cień na tego księcia. Kronika Wincentego Kadłubka powstawała natomiast dużo później, na dworze Kazimierza Sprawiedliwego w latach 1190–1208. Jej autor był duchownym krakowskim, w 1208 r. został biskupem, a więc niejako następcą św. Stanisława na jego stolicy. Tworzył w okresie rozbicia dzielnicowego, co również nie pozostawało bez wpływu na jego działalność pisarską.

Sprawa konfliktu Bolesława Szczodrego z biskupem krakowskim Stanisławem ze Szczepanowa rzuciła cień na całe jego panowanie. Kronikarze, którzy pisali o Bolesławie, znali jego przykry koniec, patrzyli więc na niego od początku przez pryzmat konfliktu z biskupem. Tragiczna postać króla poruszała wyobraźnię twórców – powstało kilka tragedii opowiadających o jego losach, a najsłynniejsza z nich wyszła spod pióra Stanisława Wyspiańskiego. Szczodry stał się również bohaterem dwóch powieści z cyklu piastowskiego Karola Bunscha: Imiennik – Śladem pradziada oraz Imiennik – Miecz i pastorał.

Tadeusz Grudziński - „Bolesław Śmiały – Szczodry i biskup Stanisław” – recenzja i ocena

Czytaj dalej...

Mąż hojny a wojowniczy

Młody Bolesław najprawdopodobniej bez żadnych komplikacji przejął władzę w kraju. Nie wiemy dokładnie, czy uposażono w jakiś sposób innych synów Kazimierza Odnowiciela – niektórzy przypuszczają, że Władysław mógł otrzymać w zarząd Mazowsze. Gall Anonim opisuje monarchę jako władcę zdolnego, obdarzonego wieloma zaletami, ale porywczego i gwałtownego. Wspomina również o ambicji i pysze, które według kronikarza były przyczyną upadku króla.

Bela I, król Węgier (fot. Váradi Zsolt, opublikowano na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 2.5). Bolesław większość swojego panowania poświęcił próbom podniesienia utraconego prestiżu Polski na arenie międzynarodowej i zrzucenia zależności trybutarnej od Czechów. Władca wmieszał się w dynastyczne spory na Węgrzech, Rusi i w Czechach popierając kontrkandydatów do tamtejszych tronów, aby zapewnić sobie ich poparcie. W 1060 r. do Polski zbiegł wypędzony z Węgier książę Bela. Przebywał on tutaj już wcześniej i poślubił córkę Mieszka II. Bela odziedziczył tron po starszym bracie Andrzeju, ale kiedy temu ostatniemu urodził się syn, jego szanse na objęcie dziedzictwa drastycznie zmalały. Co więcej, Andrzej dysponował poparciem króla niemieckiego Henryka IV, ponieważ jego żoną była siostra Henryka, Judyta. Bela postanowił więc poszukać sprzymierzeńców w rodzinie swojej żony. Bolesław najprawdopodobniej przyjął propozycję interwencji z entuzjazmem, widząc w tym szansę zwiększenia swojego prestiżu oraz pozbawienia cesarza cennego sojusznika na Węgrzech. Kazimierz Odnowiciel musiał się zgodzić na zależność od niemieckiego władcy, ale Bolesław bardzo chciał się jej pozbyć. Wkrótce doszło do wyprawy na Węgry, Bela pokonał w bitwie Andrzeja, który zmarł z odniesionych w walce ran. Wydawałoby się, że Bolesław odniósł wielki sukces, osadził na tronie węgierskim przychylnego sobie władcę, który jemu właśnie zawdzięczał wszystko co posiadał. Niestety, młody król kierując wszystkie siły na południową granicę utracił kontrolę nad Pomorzem.

Lubisz czytać artykuły w naszym portalu? Wesprzyj nas finansowo i pomóż rozwinąć nasz serwis!

Przejdź do informacji o możliwości wpłaty na rzecz Histmag.org!

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Uwaga, wyświetliliśmy tylko ostatnio opublikowane komentarze. Zobacz wszystkie komentarze!

Gość: Domysły |

Fakty na których opiera się historia konfliktu króla z biskupem są niepewne. Patrząc ogólnie można wnioskować, że Bolesław Śmiały prowadząc (właśnie bardzo śmiałą) politykę zagraniczną, która umacniała Polskę na ówczesnej scenie europejskiej, nie mógł ustrzec się od zdradzieckiej reakcji wewnętrznej. Efekt konfliktu znamy, można domniemywać, że po ucieczce na Węgry, Bolesław mógł faktycznie stanąć przed obliczem papieskim. Grzegorz VII mógł z prawdziwym miłosierdziem potraktować sprawcę śmierci biskupa i pozbawiając go języka zamknąć w klasztorze, w Karyntii.



Odpowiedz

Gość: liquid |

Mam pytanie do autora artykułu - co takiego stało się w Polsce w 30tych latach 11 wieku, że została zrujnowana cała struktura kościoła?? Jaką skalę musiały mieć wydarzenia skoro zostało napisane w artykule że Bolesław Śmiały nie miał szans na odbudowanie kościoła za swojego życia?

Cz nie można pisać wprost o POWSTANIU POGAŃSKIM przeciwko chrześcijaństwu i kościołowi w Polsce? Czy na prawdę trzeba pisać o "pogańskiej reakcji" i nie wyjaśnić o co chodziło? Takie hasło łatwo wpada w jedno ucho i wypada drugim ... Widać wyraźnie że we wszelkich opracowaniach nt Odnowiciela i Śmiałego omija się ten temat szerokim łukiem, no bo jak powstanie pogańskie w świeżo ochrzczonym kraju.

Tylko dlaczego trzeba było odbudowywać strukturę kościelną raptem 70 lat po chrzcie Polski? zauważyliście ten szczegół???



Odpowiedz

Gość: mbbaran |

Jak było nie bardzo wiemy. Lecz mógł król Bolesław pewnego razu tylko wyrazić pewne życzenie no i znaleźli się gorliwi? Wieść o biskupie Stanisławie na pewno rozeszła się po całej Europie. Prawie sto lat później okrzyk Henryk II "Who will rid me of this troublesome priest?" wystarczył by biskup Thomas Becket stracił życie. Słowa Henryka II weszły na stałe do j. angielskiego a kilka dni temu ktoś zacytował je w odniesieniu do D. Trumpa!!!



Odpowiedz

Gość: try |

Jaki patron Polski takie jej dzieje.



Odpowiedz

Gość: Andrzej Grundland |

Wyrokiem sądu biskupów gnieźnieńskich vide zachowana bulla biskupa Gniezna, biskup krakowski Stanisław za zdradę króla, został skazany na obcięcie członków. W trakcie egzekucji biskup zmarł gdyż chorował na hemofilię. Takie są potwierdzone fakty historyczne. Kanonizacja rzekomo "męczeńskiej" śmierci miała na celu przykrycie faktycznego bratobójstwa i dojścia do władzy stronnika cesarza niemieckiego... Król Bolesław Śmiały zwany Szczodrym z uwagi na dokonania i wskrzeszenie wolnego i niezależnego od sąsiadów państwa, musiał odejść w niesławę by swoimi dokonaniami nie wzbudzał w narodzie dążenia do niezależności królestwa polskiego, będącego w 1225r. faktycznym lennem cesarza Niemiec.



Odpowiedz

Gość: Michał Janik |

A ja zastanawiam się, czy przypadkiem wygnanie króla nie było rezultatem czegoś rodzaju nowej umowy społecznej po objęciu tronu przez Kazimierza Odnowiciela. Umowa ta polegała by na większej kontroli możnych nad królem i na swego rodzaju elekcyjności władcy. Zresztą w kronice Galla możni pełnią bardzo ważną rolę, w jednym miejscu Gall aż tłumaczy się z opisywania przewag Skarbimira. Gdyby tak było, to oznaczało by, że elekcyjność tronu w Królestwie Polskim dała by się wywieść z obyczaju ugruntowanego już we wczesnym średniowieczu, a wygnanie Bolesława Śmiałego było ważnym etapem na drodze budowania monarchii opartej na prawie nie tylko monarchy, ale i poddanych, czyli Rzeczpospolitej. Argumentem za tą koncepcją jest bezbolesne objęcie tronu przez brata wygnanego (bezbolesne w porównaniu z kataklizmami po śmierci Bolesława Chrobrego i Mieszka II).



Odpowiedz
Monika Juzepczuk

Studentka historii na Uniwersytecie Warszawskim. Interesuje się historią średniowiecza, szczególnie dziejami Bizancjum i Francji. Jej inne pasje to muzyka klasyczna, zwłaszcza opera i literatura współczesna.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org