Opublikowano
2018-01-15 18:34
Licencja
Wolna licencja

Królowa Jadwiga, matka Kazimierza Wielkiego: blaski i cienie walki o koronę

Królowa Jadwiga Bolesławówna przez lata towarzyszyła swojemu mężowi w tułaczce, nie stroniła od angażowania się w politykę, a jako wdowa nie mogła pogodzić się z utratą wpływów. Żona Władysława Łokietka i matka Kazimierza Wielkiego, niewątpliwie była jedną z ważniejszych postaci kobiecych polskiego średniowiecza.


Strony:
1 2 3

Królowa Jadwiga, matka Kazimierza Wielkiego i żona Władysława Łokietka, jest jedną z bohaterek serialu „Korona Królów”. Dowiedz się więcej o tej produkcji!

Królowa Jadwiga, żona Władysława Łokietka Królowa Jadwiga, żona Władysława Łokietka i matka Kazimierza Wielkiego na litografii z połowy XIX wieku (aut. Teofil Żychowicz, _Królowe polskie z dynastyj Piastów, domena publiczna). Małżeństwo Władysława Łokietka z księżniczką wielkopolską Jadwigą stało się dla niego kluczowym argumentem w walce o schedę po królu Przemyśle II, a w konsekwencji o zjednoczenie Królestwa Polskiego. W przeciwieństwie do wielu władczyń czasów średniowiecza, królowa Jadwiga interesowała się sprawami swojego męża, niejednokrotnie pomagając mu w działaniach dyplomatycznych i radzeniu sobie z politycznymi przeciwnikami. Pozostawiła po sobie liczne dokumenty, z których wyłania się obraz kobiety światłej i zatroskanej o los swoich poddanych. Żonę Władysława Łokietka utrwaliła w pamięci Polaków również literatura historyczna – stała się ona bohaterką dwóch powieści Karola Bunscha Wawelskie Wzgórza i Przełom.

Religijne wychowanie

Przyszła królowa Polski pochodziła z wielkopolskiej linii Piastów – była córką księcia kaliskiego Bolesława Pobożnego i królewny węgierskiej Jolenty Heleny. Dawniejsza historiografia uważała, że Jadwiga przyszła na świat ok. 1266 roku, przyjmowano bowiem, że wyszła za mąż za Władysława Łokietka przed 14 kwietnia 1279 roku. Obecnie jednak przeważa pogląd, że małżeństwo to zostało zawarte co najmniej dziesięć lat później, a sama księżniczka kaliska urodziła się najprawdopodobniej między 1270 a 1275 rokiem. Imię otrzymała po swojej babce ze strony ojca, żonie księcia wielkopolskiego Władysława Odonica. Miała dwie siostry: starszą Elżbietę, która między 1277 a 1279 rokiem poślubiła księcia legnickiego Henryka Brzuchatego oraz młodszą Annę, oddaną do klasztoru klarysek w Gnieźnie. Jadwiga wcześnie straciła swojego ojca, który zmarł 13 lub 14 kwietnia 1279 roku w Kaliszu.

Bolesław Pobożny Bolesław Pobożny, ojciec Jadwigi (aut. S. Andrzejewski, domena publiczna). Po śmierci Bolesława Pobożnego opiekę nad małoletnią księżniczką przejął jej brat stryjeczny Przemysł II. Ważną rolę w pobożnym wychowaniu Jadwigi odegrały z kolei jej matka Jolenta i ciotka Kinga, żona księcia Bolesława Wstydliwego, które same dorastały w atmosferze franciszkańskiej ascezy. Po koronacji królewskiej w 1320 roku Jadwiga wraz z mężem zaświadczała o dziewictwie swojej ciotki oraz wspierała inicjatywę spisania jej żywotu. Przyczyniła się też do rozwoju na ziemiach polskich kultu siostry swojego dziadka, św. Elżbiety turyngskiej z dynastii Arpadów. Wzorem swoich religijnych przodków wielokrotnie przyzywała wstawiennictwa świętych w trudnych momentach życia.

Jadwiga żona Łokietka

Jak Władysław Łokietek jednoczył królestwo monetą

Czytaj dalej...
To właśnie nowy opiekun Jadwigi Przemysł II doprowadził do jej małżeństwa z księciem brzeskim Władysławem, synem władcy Kujaw Kazimierza. Przekaz Kroniki wielkopolskiej, jakoby do ślubu doszło jeszcze za życia Bolesława Pobożnego i z jego inicjatywy, został odrzucony przez badaczy. Niewykluczone jednak, że już ok. 1279 roku nastąpiły zaręczyny pary. Data zawarcia przez Jadwigę i Władysława związku małżeńskiego budzi spory wśród historyków, chociaż przeważa zdanie, że nastąpił on między 1288 a 1294 rokiem. Wybitny mediewista Kazimierz Jasiński uznał za Oswaldem Balzerem, że doszło do niego w 1292 lub 1293 roku. Interesująca wydaje się też hipoteza Jana Tęgowskiego, jakoby ślub odbył się 23 kwietnia 1289 roku w Brześciu Kujawskim. Wtedy bowiem odnotowano w tej miejscowości obecność Przemysła II, mimo odbywających się wówczas w Gnieźnie ważnych dla książąt wielkopolskich uroczystości. Mniemanie Stanisława Kętrzyńskiego i Adama Kłodzińskiego, jakoby Jadwiga była drugą żoną Łokietka, nie znajduje potwierdzenia w źródłach i zostało odrzucone przez kolejnych badaczy. Pierwszy znany dokument poświadczający małżeństwo Jadwigi został wystawiony 17 stycznia 1297 roku – Łokietek nazwał w nim bowiem Bolesława Pobożnego swoim teściem.

Władysław Łokietek Władysław Łokietek (aut. A. Lesser, domena publiczna). Jadwiga i Władysław Łokietek przez co najmniej czterdzieści lat tworzyli wzorowe małżeństwo, które doczekało się sześciorga dzieci. Najstarszym była najprawdopodobniej urodzona ok. 1295 roku Kunegunda, wydana ok. 1310 roku za księcia świdnickiego Bernarda. Po jego śmierci wyszła za mąż za księcia saskiego Rudolfa I Askańczyka. Następnie (z całą pewnością po marcu 1296 roku) przyszli na świat dwaj synowie: Stefan i Władysław. Obydwaj chłopcy zmarli w dzieciństwie, odpowiednio w 1306 i 1312 roku. W 1305 roku Jadwiga wydała na świat córkę Elżbietę, która 6 lipca 1320 roku została żoną króla Węgier Karola I Roberta. 30 kwietnia 1310 roku w miejscowości Kowale na Kujawach przyszedł na świat najmłodszy syn Jadwigi, późniejszy król Polski Kazimierz III Wielki. Nie mamy pewności, czy zmarła w młodości trzecia córka książęcej pary Jadwiga była przedostatnim czy ostatnim ich dzieckiem.

Walka o władzę

8 lutego 1296 roku brat stryjeczny i opiekun Jadwigi, król Przemysł II, został zamordowany w Rogoźnie. Bliskie więzi powinowactwa ze zmarłym monarchą stały się dla Łokietka najważniejszym argumentem w walce o spadek po Przemyśle, który pozostawił po sobie tylko nieletnią córkę Ryksę Elżbietę. Przeciwko mężowi Jadwigi wystąpił jednak książę głogowski Henryk. Zgodnie z wolą Przemysła w przypadku bezpotomnej śmierci władcy to Głogowczyk miał dziedziczyć jego ziemie. 10 marca 1296 roku w Krzywiniu Łokietek i książę głogowski zawarli porozumienie, na mocy którego w rękach pierwszego z nich znalazły się większa część Wielkopolski (z Gnieznem i Poznaniem) i całe Pomorze. Władysław tytułował się nawet księciem Królestwa Polskiego, planując zapewne swoją rychłą koronację.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Marek Teler

Student III roku dziennikarstwa na Uniwersytecie Warszawskim, absolwent VIII Liceum Ogólnokształcącego im. Króla Władysława IV w Warszawie. Interesuje się mediewistyką i genealogią dynastyczną.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org