Opublikowano
2018-01-03 10:15
Licencja
Wolna licencja

Aldona Anna Giedyminówna. Poganka na polskim tronie?

Aldona Anna Giedyminówna i Kazimierz Wielki (wtedy jeszcze królewicz, przyszły król Polski) 16 października 1325 roku zawarli związek małżeński. Związek ten był pierwszym poważnym zbliżeniem Polski i Litwy, wyprzedzającym równo o 60 lat unię w Krewie.


Strony:
1 2

Aldona Anna Giedyminówna i Kazimierz Wielki to bohaterowie serialu „Korona Królów”. Dowiedz się więcej o tej produkcji

Aldona Anna Giedyminówna – młodość

Pierwsza żona Kazimierza III Wielkiego była jednym z młodszych dzieci litewskiego księcia Giedymina, najprawdopodobniej ze związku z nieznanego bliżej pochodzenia Jewną. Dotychczas na podstawie przekazu Rocznika małopolskiego sądzono, że księżniczka urodziła się między 17 października 1309 a 16 października 1310, ale dokładna analiza źródłoznawcza przeprowadzona przez Jana Tęgowskiego zakwestionowała prawdziwość tej informacji. Nie ulega jednak wątpliwości, że córka władcy Litwy w chwili ślubu ukończyła 12. rok życia. Najbezpieczniej możemy przyjąć, że Aldona Anna urodziła się między 1309 a 1313 - była zatem w podobnym wieku co jej przyszły małżonek. Wątpliwości budzi również kwestia pogańskiego imienia władczyni, Aldona. Jako pierwszy wymienia je dopiero XVI-wieczny historyk Maciej Stryjkowski. Na pewno Giedyminówna nosiła dwa imiona - jedno rodzime pogańskie, drugie przyjęte na chrzcie niedługo przed ślubem. Wobec braku innych przekazów pozostaje nam przyjąć informację Stryjkowskiego jako opartą na tradycji lub zaginionym źródle.

Aldona Anna żona Kazimierza Wielkiego Aldona Anna Giedyminówna, królowa Polski w latach 1333-1339 (domena publiczna)

Sojusz przeciw Krzyżakom

Zielona wyspa Kazimierza Wielkiego

Czytaj dalej...
W 1323 król Polski Władysław Łokietek, który wcześniej zaręczał swojego syna kolejno z córką króla Czech Jutą Luksemburską i księżniczką austriacką Anną, zwrócił swoją politykę dynastyczną w stronę pogańskiej Litwy, która podobnie jak Polska odczuwała zagrożenie ze strony zakonu krzyżackiego. Łokietek wysłał poselstwo do księcia litewskiego Giedymina z prośbą o rękę jednej z jego córek. Polski monarcha miał świadomość, że sojusz z poganami może zaszkodzić wizerunkowi państwa na arenie międzynarodowej. W tym celu Giedymin zadeklarował chęć zapoczątkowania chrystianizacji swojego kraju, a w odpowiedzi papież wymógł na Krzyżakach czteroletni rozejm z Wielkim Księstwem Litewskim. Oczywiście król Polski nie uniknął oskarżeń o zdradę religii ze strony wrogiego zakonu, miał jednak wsparcie dla swoich działań ze strony Stolicy Piotrowej. Pod koniec 1324 na Litwę wyruszyło z Krakowa poselstwo, które w marcu 1325 przywiozło Aldonę Giedyminównę na Wawel. Wkrótce po przyjeździe do Polski, najprawdopodobniej 30 kwietnia 1325 (Długosz podaje 28 czerwca) Aldona została ochrzczona przez biskupa krakowskiego Nankera. Księżniczka litewska przyjęła chrześcijańskie imię Anna, pod którym występuje we wszystkich współczesnych sobie źródłach.

Królowa Jadwiga, matka Kazimierza Wielkiego: blaski i cienie walki o koronę

Czytaj dalej...

Kazimierz Wielki i Aldona Anna zawierają małżeństwo

Związek małżeński między Aldoną Anną a Kazimierzem został zawarty 16 października 1325, a na ślubie obecni byli rodzice księcia oraz liczni dostojnicy polscy, między innymi biskup krakowski Maciej. Ślub odbył się z ogromnym jak na owe czasy przepychem, a jego bezpośrednim skutkiem było uwolnienie przebywających na Litwie jeńców wojennych, których liczba mogła sięgać nawet 24 tysięcy (jak podaje Stryjkowski). Sojusz Polski z Litwą już wkrótce doprowadził do wspólnych wypraw wojennych: w 1326 na Brandenburgię, a w 1329 na ziemię chełmińską. Już jednak w 1330 doszło do pierwszych konfliktów między Władysławem Łokietkiem a Giedyminem i na prośbę Karola Roberta Andegaweńskiego Łokietek zaprzestał współpracy z pogańskim księciem. Od 1331 o wspólnej polityce ze wschodnim sąsiadem nie mogło być mowy. Z małżeństwa Kazimierza i Aldony pochodziły dwie córki: urodzona między 1326 a 1330 Elżbieta oraz urodzona między 1327 a 1333 Kunegunda, które otrzymały imiona na cześć dwóch sióstr księcia Kazimierza.

Adelajda heska – nieszczęśliwa żona Kazimierza Wielkiego

Czytaj dalej...

W konflikcie z teściową

Już w pierwszych latach małżeństwa dwukrotnie było ono wystawione na próby. W sierpniu 1327 Kazimierz zachorował na nieznaną bliżej śmiertelną chorobę. Możemy się domyślać, że Aldona czuwała nad mężem, jednak to jego matka zwracała się z pomocą do papieża Jana XXII i powierzała życie syna św. Ludwikowi. Już wówczas dało się zauważyć antagonizmy między księżniczką litewską a jej teściową, które nasiliły się po śmierci Władysława Łokietka. Pod koniec 1327 Kazimierzowi udało się powrócić do zdrowia. Kolejnym trudnym epizodem w życiu pary była zdrada, której królewicz miał się dopuścić na dworze swej siostry Elżbiety i jej męża króla Węgier Karola Roberta w Wyszehradzie na przełomie 1329 i 1330. Według XV-wiecznej relacji Jana Długosza, syn Łokietka z pomocą siostry zwabił do swojego łoża i zgwałcił córkę możnowładcy węgierskiego Felicjana Zacha, Klarę. W rezultacie 17 kwietnia 1330 Felicjan dokonał zamachu na węgierską rodzinę królewską, za który karę poniosła cała rodzina Zachów. Historycy mają wątpliwości co do miłosnego epizodu Kazimierza z Węgierką, przypisując Zachowi polityczne motywy działania, jednak pogłoski oczerniające Piastowicza były rozpowszechniane co najmniej od 1343, a zapewne i znacznie wcześniej. Możliwe, że Aldona wiedziała o romansach swojego męża (znając jego późniejszy temperament mogło być ich więcej), ale przymykała na nie oko. W opinii historyków jej małżeństwo z Kazimierzem należało do udanych, a Jan Długosz pisze, że Litwinka była uległa swemu mężowi.

Królowa Anna i król Kazimierz

Giedymin, wielki książę litewski, ojciec Aldony Anny. Napór państwa krzyżackiego skłonił go do zacieśnienia stosunków z Polską (domena publiczna) 2 marca 1333 w Krakowie zmarł król Polski Władysław Łokietek. Natychmiast rozpoczęto przygotowania do koronacji królewskiej jego syna Kazimierza. To właśnie wtedy narastający już od kilku lat konflikt Aldony Anny z teściową Jadwigą osiągnął swoje apogeum. Królowa matka twierdziła bowiem, że jak długo ona żyje, w Polsce nie mogą panować dwie królowe. Uważająca się za osobę głęboko wierzącą a zarazem niepozbawioną silnego charakteru Jadwiga z niepokojem patrzyła na poczynania swojej synowej, która mimo przyjęcia chrześcijaństwa nadal kultywowała typowe dla pogańskiej Litwy obyczaje. Jak pisał Jan Długosz w swej kronice: Nawet w czasie podróży wozem, jechały za nią bębny, harfy i skrzypce i różnego rodzaju instrumenty, grając do taktu. Mimo sprzeciwu królowej matki, która kochała syna więcej niż macierzyńską miłością, 25 kwietnia 1333 Aldona Anna została wraz z mężem koronowana na królową Polski przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Janisława. Królowa Jadwiga chyba nigdy nie pogodziła się z synową. Wkrótce po jej koronacji wycofała się do klasztoru klarysek w Starym Sączu, gdzie w 1337 lub 1338 przyjęła profesję zakonną.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy książkę Marka Telera – „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego” :

Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego - okładka Marek Teler Autor: Marek Teler
Tytuł: „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org] i Wydawnictwo CM

ISBN: 978-83-65156-22-8 e-book / 978-83-66022-40-9 papier

Stron: 128 + 12 stron wkładki z ilustracjami

oprawa: miękka, wymiary książki: 147 × 210

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

25 zł

(papier)

12,9 zł

(e-book)

Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: mmmm |

Nikogo nie zmusza się do innej religii, durna Jadwiga



Odpowiedz

Gość: Sylwia |

przejście na chrześcijaństwo było konieczne jeśli chciało się wziąć ślub z polskim księciem



Odpowiedz

Gość: |

@ Gość: Sylwia ,,Nikogo nie zmusza się do innej religii, durna Jadwiga""
Halo, to pierwsza połowa XIV wieku. Pora powrócić do rzeczywistości.



Odpowiedz

Gość: MRSz |

Jedna tylko uwaga: wiadomości Stryjkowskiego (tak o imieniu, jak i liczbie jeńców), choć wszędzie powtarzane, nie są nic warte, dlatego że jest on niewiarygodny. O żadnym zaginionym źródle czy tradycji nie wiemy. Proszę spojrzeć do K. Witkowskiego, Aldona żona Łokietkowica, królowa "jakiej nie było", [w:] Scriptura custos memoriae: prace historyczne: księga pamiątkowa Brygidy Kürbis, pod red. D. Zydorek, Poznań 2001, s. 593-607. Pozdrawiam!



Odpowiedz

Gość: Marek Teler |

@MRSz Bardzo dziękuję za cenną informację. Jak Pan widzi we współczesnej historiografii fakty z czasów średniowiecza są nadal weryfikowane, a wraz z nowymi publikacjami demaskowane są XVIII i XIX-wieczne fałszerstwa (m.in. Narbutta). Nie wszystkie artykuły da się wyłapać - postaram się w najbliższym czasie zapoznać z tą publikacją. Co ciekawe, sam miałem wątpliwości co do przekazu Stryjkowskiego i zastanawiałem się dlaczego podchodzi się do niego z taką wiarygodnością, ale uległem autorytetowi Jasińskiego i Tęgowskiego (piszących przed 2001).



Odpowiedz
Marek Teler

Student IV roku dziennikarstwa na Uniwersytecie Warszawskim, absolwent VIII Liceum Ogólnokształcącego im. Króla Władysława IV w Warszawie. Autor książki „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego”. Interesuje się mediewistyką i genealogią dynastyczną.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org