Opublikowano
2015-08-29 16:47
Licencja
Wolna licencja

Éamon de Valera - konserwatywny ojciec współczesnej Irlandii

29 sierpnia 1975 roku zmarł Eamon de Valera – człowiek, który jak chyba żaden inny ukształtował oblicze niepodległej Irlandii; prezydent i premier, ojciec założyciel jednej z dwóch głównych partii politycznych i akuszer konstytucji Republiki. Trudno o właściwszą okazję, by pochylić się nad najnowszą historią Szmaragdowej Wyspy.


1 2 3 4

Pracował jako nauczyciel matematyki i był jednym z przywódców powstania wielkanocnego z 24 kwietnia 1916 r. Czy podczas tego wystąpienia zbrojnego jego zdolności dowódcze były wysokiej próby? W literaturze pojawiają się na ten temat skrajnie odmienne opinie. Pewne jest natomiast, że miał szczęście urodzić się na amerykańskiej ziemi, nabył bowiem w ten sposób obywatelstwo Stanów Zjednoczonych, którego posiadanie uratowało mu życie, przywódcy powstania zostali bowiem skazani na śmierć. Wyrok na dożywotnie więzienie zamieniono jedynie socjalistce i feministce, hrabinie Constance Markiewicz (z uwagi na płeć), ale Brytyjczycy uznali też, że nie ma co drażnić potencjalnego sojusznika wojennego wykonaniem kary śmierci na jego obywatelu, czyli właśnie de Valerze. Powstanie było źle przygotowane, w wyniku strzelanin śmierć ponieśli także przypadkowi cywile, jednak skala i surowość represji brytyjskich sprawiły, że Irlandczycy nie odcięli się od zrywu, lecz wręcz przeciwnie – stał się on katalizatorem przebudzenia narodowego i wzrostu ambicji politycznych. Home Rule (czyli irlandzka autonomia) nikomu już nie wystarczała. Pewne kontrowersje może budzić fakt, że powstanie było dokonywaną w interesie niemieckim dywersją na zapleczu frontu, ale pamiętajmy też, że niespełna dwa lata wcześniej to unioniści popierający związki z Londynem nie mogący pogodzić się z koncesjami na rzecz „papistów” odgrażali się, że być może będą woleć zwierzchnictwo cesarza Wilhelma, którego mieli za dobrego protestanta.

Irlandzcy politycy (od lewej): Harry Boland, Michael Collins, Éamon de Valera. Dwaj pierwsi stracą życie w irlandzkiej wojnie domowej (domena publiczna).

6 grudnia 1921 r. podpisany został traktat, na mocy którego Wolne Państwo Irlandzkie, złożone z 26 hrabstw (czyli bez sześciu z dziewięciu hrabstw prowincji Ulster o większości ludności protestanckiej) uzyskało status dominium brytyjskiego o statusie prawnym takim jak Kanada czy Związek Południowej Afryki. Było to o wiele więcej niż mogli wymarzyć sobie działacze dążący kilkadziesiąt lat wcześniej do Home Rule. Jednocześnie jednak ambicje polityczne narodu irlandzkiego znacznie od tego czasu wzrosły. Dla wielu opowiedzenie się za traktatem było zdradą dążeń niepodległościowych i wyrzeczeniem się integralności terytorialnej Irlandii. Przez długi czas osią sporu politycznego był stosunek do Traktatu. Michael Collins, przywódca IRA i szef tymczasowego rządu irlandzkiego, powiedział, że podpisując ten dokument podpisał na siebie wyrok śmierci. Rzeczywiście – niedługo potem zginął w zasadzce w okolicznościach po dziś dzień nie do końca wyjaśnionych. W latach 1922-23 Irlandię ogarnęła regularna wojna domowa, w której górę wzięli ostatecznie zwolennicy porozumienia.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

1 2 3 4
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Michał Gadziński

Absolwent Instytutu Historycznego oraz Instytutu Nauk Politycznych UW. Interesuje się historią XIX i pierwszej połowy XX wieku. Pasjonat historii, kultury i polityki krajów anglosaskich.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org