Europa Wschodnia

Nikita Chruszczow w dowcipie i anegdocie

15 kwietnia 1894 roku w wiosce Kalinówka urodził się Nikita Chruszczow. Dzięki niezwykłej historii Rosji w XX wieku znalazł się na szczytach władzy. Przez ponad dekadę szefował Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego i z tego okresu pochodzi większość anegdot i dowcipów na jego temat. 12 marca 1960 roku miał miejsce słynny epizod z uderzaniem przez niego butem o pulpit w czasie debaty w ONZ.

Michał Przeperski

Niech żyje car Władysław Zygmuntowicz! Upadek planów hetmana Stanisława Żółkiewskiego

We wrześniu 1610 roku mogło się wydawać, iż wojna z Rosją ma się już ku końcowi: królewicz Władysław miał objąć tron carski, a polska załoga Kremla czuwała nad ładem w stolicy. Wrogie dotychczas mocarstwa miało połączyć przymierze. Ich połączonej sile żadna inna potęga nie mogłaby stawić czoła.

Łukasz Franciszek Banaś

Wywiady

Swietłana Aleksijewicz: Uczono nas jak umierać, nie jak żyć

Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury za 2015 rok otrzymała Swietłana Aleksijewicz, reportażystka i najpoczytniejsza białoruska pisarka. Przypominamy naszą rozmowę z nią, publikowaną po wydaniu w Polsce jej najbardziej znanej książki pt. „Wojna nie ma w sobie nic z kobiety”.

Grażyna Latos

Richard Sorge: superszpieg Stalina?

Richard Sorge, czyli urodzony 4 października 1895 roku agent „Ramsay”, szpiegujący w Japonii na rzecz Związku Sowieckiego, uważany jest za jednego z najważniejszych wywiadowców w historii tego państwa. Jak jego działalność wyglądała na tle całego stalinowskiego wywiadu?

Paweł Wieczorkiewicz

Mat. pras. , Maciej Zaremba

Rosjanie po raz kolejny badają autentyczność szczątków Mikołaja II

Prowadzone przez komitet śledczy Federacji Rosyjskiej badania mają ustalić, czy kości pochowane w soborze św. Piotra i Pawła w Sankt Petersburgu faktycznie należą do ostatniego cara Rosji i jego rodziny.

Tomasz Suchodolski

Wydarzenia

9. Sputnik wyląduje w warszawskich kinach

5 listopada 2015 rozpocznie się w warszawskich kinach Luna oraz Iluzjon 9. festiwal filmów rosyjskich „Sputnik nad Polską”. Zagości tam przez 10 kolejnych dni. Następnie wyruszy w podróż po Polsce, która potrwa do marca 2016 r. Wydarzenie pod patronatem Histmag.org!

Mat. pras. , Maciej Zaremba

Piotr Zychowicz – „Pakt Piłsudski-Lenin” - recenzja i ocena

„Gdyby Józef Piłsudski w 1920 roku podjął inne decyzje – pisze Piotr Zychowicz w swojej najnowszej książce – Polsce i całemu światu oszczędzona zostałaby krwawa epoka totalitaryzmów. Nazwiska Hitler i Stalin nic by nam dzisiaj nie mówiły”. Czy rzeczywiście?

Krzysztof Kloc

Opinie

Historyczny test - 17 września i ambasador Rosji

Od kilku dni można obserwować przepychanki między polskim a rosyjskim MSZ, w sprawie oceny wydarzeń z 17 września 1939 roku. Strona polska niezmiennie przypomina, że Związek Radziecki dokonał czwartego rozbioru Polski wespół z III Rzeszą. Rosjanie utrzymują, że nic takiego nie miało miejsca, a i koalicji z Hitlerem nie było.

Paweł Rzewuski

Wydarzenia

Dziedzictwo kulturowe Europy Środkowo-Wschodniej - konferencja w Białymstoku

Od dzisiaj do 27 września 2015 r. w Białymstoku odbywa się III Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Nasze – obce – wspólne dziedzictwo kulturowe. Dialog kultury z naturą”. Na konferencję zapraszają Sekcja Antropologii Historycznej Studenckiego Koła Naukowego Historyków oraz Rada Uczelniana Samorządu Doktorantów Uniwersytetu w Białymstoku. Wydarzenie pod patronatem Histmag.org.

Naveed Jamali – „Jak złapać rosyjskiego szpiega” – recenzja i ocena

Chcą się państwo dowiedzieć jak złapać rosyjskiego szpiega? Uprzedzam, że wbrew pozorom książka, o której przyjdzie mi wyrazić swoje skromne zdanie, nie do końca może służyć za podręcznik w tej kwestii. Niemniej jednak, jest warta przeczytania z innych powodów.

Szymon Koziatek

Wspomnienie o rosyjskiej Alasce

Amerykańscy archeolodzy odnaleźli na Alasce obozowiska z 1813 roku, będące pozostałością po załodze pierwszego rosyjskiego statku, który odbywał podróż dookoła świata. Obozowisko jest również swego rodzaju wspomnieniem obecności Rosjan w ich byłej kolonii.

Katarzyna Jóźwik

Czy na tle Powstania Warszawskiego istniał konflikt Stalin – PKWN?

O ile stanowisko Stalina wobec Powstania Warszawskiego jest dosyć powszechnie znane i jednoznaczne, o tyle stosunek polskich komunistów do powstania w Warszawie nie budzi większego zainteresowania – z automatu uznano, iż był on tożsamy z poglądami Stalina. Czy aby na pewno?

Michał Krutow

Jarosław Pałka, Jerzy Poksiński – „Michał Żymierski 1890–1989” - recenzja i ocena

Życiorys Marszałka Polski Michała Roli-Żymierskiego uchodzi za jeden z najbardziej zmistyfikowanych w całej historiografii PRL. Czy książka Jarosława Pałki i Jerzego Poksińskiego pozwoli go odkłamać?

Paweł Sztama

Dariusz Wilczak – „Most. Tajna operacja przerzutu Żydów” - recenzja i ocena

„Most” był, obok operacji „Samum”, najbardziej spektakularnym sukcesem polskich służb specjalnych z początku lat dziewięćdziesiątych. W latach 1990-1992 przez lotnisko na Okęciu przerzucono ok. 40 tysięcy emigrantów uciekających ze Związku Radzieckiego do Izraela.

Tomasz Kozłowski

Beletrystyka

Jak wywiad sowiecki werbował szpiegów?

Wywiad sowiecki działał aktywnie aż po sam koniec zimnej wojny, odnosząc zresztą niemałe sukcesy. Jego szpiedzy byli wszędzie. No właśnie, w jaki sposób wywiad radziecki werbował szpiegów?

Naveed Jamali

Bitwa na Kulikowym Polu – świt potęgi Moskwy

Dokładnie 637 lat temu rozegrała się bitwa na Kulikowym Polu. Była ona największym starciem trwającej od 1375 roku wojny między Złotą Ordą a sojuszem książąt ruskich. Zwycięstwo Dymitra Dońskiego – przywódcy ruskiej koalicji – było dla Moskwy początkiem drogi do wyzwolenia się spod jarzma tatarskiego i w dłuższej perspektywie pozwoliło jej odegrać przewodnią rolę w dziejach Europy Wschodniej.

Igor Rosa

Reportaże/relacje

Współczesna wersja mitu Wielkiej Wojny Ojczyźnianej w Warszawie

Nie od dziś rosyjska i polska ocena wydarzeń historycznych znacznie się różni. Nic więc dziwnego, że wystawa „Pamiętaj... Świat uratował radziecki żołnierz” Rosjan zachwyca a Polaków oburza. W Rosji wystawę zwiedziło już ponad 200 tysięcy osób, w Warszawie można ją oglądać od 2 września.

Marianna Koźmińska

„Bój to jest nasz ostatni”. Zarys historii intelektualnej komunizmu: upadek

W 1991 roku rozpadł się Związek Radziecki. Nie był to jednak koniec komunizmu. Idea ta umarła dużo wcześniej.

Mateusz Kuryła

Alfred A. Reisch - „Nieznany front zimnej wojny” - recenzja i ocena

Słowo pisane zawsze odgrywało kluczową rolę w transferze idei. Jego moc doceniali też funkcjonariusze CIA – z korzyścią dla tysięcy mieszkańców Europy Wschodniej, zaopatrywanych w tony niedostępnych książek z Zachodu.

Filip Gończyński-Jussis

Wywiady

„Te dzieci wierzyły w Boga, Ojczyznę i powrót do domu”

Trzeba być Polakiem, by naprawdę poczuć to, co napisałem o tych dzieciach – mówi w rozmowie z nami Wiesław Adamczyk, autor książki „Kwiaty polskie na wygnaniu”, opowiadającej o losach dzieci deportowanych w czasie drugiej wojny światowej w głąb ZSRR.

Tomasz Leszkowicz

Lew Trocki: czego pragnął rywal Stalina?

Lew Trocki uważany jest za jednego z twórców ZSRR. Jego wyobrażenie o komunistycznym kraju odbiegało jednak od wizji Stalina. Co naprawdę chciał osiągnąć?

Aleksandra Miśkiewicz

Kalendarz w stylu sowieckim

W historii świata wiele było form liczenia czasu. Ludzie posługiwali się kalendarzem gregoriańskim i juliańskim, ale też żydowskim czy masońskim. Osobny kalendarz próbowali sobie również stworzyć komuniści.

Paweł Rzewuski

„Berlingowcy. Żołnierze tragiczni” – red. D. Czapigo – recenzja i ocena

„Wczoraj łach, mundur dziś! Ściśnij pas, pora iść! Ruszaj, Pierwszy Korpus nasz. Spoza gór i rzek, na Zachód marsz!” Słowa wojskowej pieśni, doskonale opisują losy żołnierzy, którzy zaciągnęli się do wojska tworzonego od 1943 r. w Sielcach nad Oką.

Kamil Kartasiński

Okupacja, aneksja, przyłączenie – jak powstały trzy ostatnie republiki ZSRR?

W wyniku tajnego protokołu paktu Ribbentrop-Mołotow kraje bałtyckie znalazły się w strefie wpływów Związku Radzickiego. W krajach tych wprowadzono ustrój komunistyczny, po czym Litwa, Estonia i Łotwa „poprosiły” o włączenie w skład ZSRR. Pomiędzy 3 a 6 sierpnia 1940 roku rząd Związku Radzieckiego pozytywnie rozpatrzył prośby.

Robert M. Citino – „ Zagłada Wehrmachtu. Kampanie 1942 roku” – recenzja i ocena

Książka „Zagłada Wehrmachtu. Kampanie 1942 roku” to fascynujące spojrzenie amerykańskiego historyka na przełomowy okres II wojny światowej. Jeżeli macie dość – tak powszechnie publikowanych w Polsce - prac będących zwykle nieudolnymi kompilacjami wcześniejszych książek, jest to książka dla Was.

Krzysztof Fudalej

Swietłana Alliłujewa – „Córka Stalina. O Stalinie, Rosji i sobie” – recenzja i ocena

Przed jej ojcem drżały miliony. To właśnie Wódz Wszystkich Narodów, Chorąży Pokoju, miłujący sprawiedliwość społeczną i równość Józef Wissarionowicz Stalin był ojcem autorki. Jak to jest dorastać na Kremlu i mieć na nazwisko Stalin?

Daria Czarnecka

Opinie

Polityka historyczna Piotr Tyma: pamiętać o wszystkim!

W obliczu wydarzeń na Ukrainie warto przeanalizować błędy i nadużycia popełnione w polityce historycznej Polski po 1989 r. – mówi w specjalnej wypowiedzi dla Histmag.org Piotr Tyma, prezes Związku Ukraińców w Polsce.

Tomasz Leszkowicz

Włodzimierz Święty: wielki i drogi

28 lipca 2015 roku prawosławni Rosji obchodzili tysięczną rocznicę śmierci księcia Włodzimierza Wielkiego. Wydarzenie to rząd rosyjski traktuje jako święto religijno-państwowe. Koszt wydatków na obchody wyniósł ponad 1 mld rubli.

Maciej Dęboróg-Bylczyński

„Stalin i Europa. 1928-1953” - red. T. Snyder, R. Brandon - recenzja i ocena

Pasjonujący tom studiów „Stalin i Europa” stanowi pokłosie projektu badawczego realizowanego w Instytucie Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Wiedeńskiego. Zredagowali go dwaj amerykańscy badacze Timothy Snyder, i Ray Brandon.

Rosja chce stworzyć Jedwabny Szlak

W początku lipca w stolicy republiki Baszkirii Ufie odbyło się spotkanie przedstawicieli krajów BRICS (Brazylii, Rosji, Indii, Chin i RPA). BRICS jest sojuszem gospodarczym alternatywnym wobec Unii Europejskiej. Nowy projekt, jak twierdzą jego autorzy, jest odrodzeniem dawnego Jedwabnego Szlaku.

„Podręcznik faktów”: w rosyjskich szkołach od 1 września zostanie wprowadzona wspólna koncepcja historii

Stworzenie jednego dla całego kraju podręcznika historii („podręcznika faktów”) zaproponował w 2013 roku prezydent Władymir Putin podczas spotkania Rady do spraw międzynarodowych. Projektem kieruje Rosyjskie Stowarzyszenie Historyczne, w skład którego wchodzą historycy, dziennikarze, nauczyciele. Na początku miał to być jeden podręcznik historii, ale okazało się, że nie jest to możliwe – powstały ostatecznie trzy podręczniki na podstawie tej samej koncepcji.

Stefan Türschmid - „Mrok i Mgła” - recenzja i ocena

To, że decyzje Józefa Stalina decydowały o życiu każdego obywatela ZSRR to nie nowość. To, że życie w stalinowskiej rzeczywistości przypominało spacer po polu minowym też wiemy. Na czym więc polega fenomen „Mroku i Mgły”?

Michał Staniszewski

Jak Piłsudski narzucił Rosji granicę Polski?

„Sto lat niewoli, którąśmy przebyli, zostawiły ślady nie tylko w nas, a i w panach całego świata” - powiedział Józef Piłsudski. Dlaczego wschodnie granice odrodzonej Polski były problemem całej Europy?

Andrzej Nowak

Mark L. Schrad – „Imperium wódki” – recenzja i ocena

Pijany Rosjanin to stereotyp? Mikołaj II, gdy dobrze popił, myślał że jest wilkołakiem. Gdy wprowadził prohibicję, upadł carat. Czy ktoś potrzebuje więcej dowodów?

Przemysław Chudzik

Po wolność na barykady. Powstanie łódzkie 1905 roku

Liczne protesty na cały świecie ukazują siłę społecznego gniewu podsycanego brutalnością władz. W Polsce podobnie było np. w czasie manifestacji poprzedzających powstanie styczniowe. Nowoczesnym buntem ulicznym było jednak dopiero powstanie łódzkie z czerwca 1905 roku. 22 czerwca przypada kolejna jego rocznica.

Kamil Śmiechowski

„Róża Sybiru” - polska arystokratka na zesłaniu

Dwunastoletnia Józia pisała w grudniu 1832 roku do ojca: „Mama dla polepszenia zdrowia ma jechać do Karlsbadu, gdzie i ja mam jej towarzyszyć z osobami mnie nauczającymi...

Magdalena Jastrzębska

Jak rosyjska cerkiew przetrwała stalinizm?

Kościół katolicki w Polsce nigdy nie dał się ujarzmić komunistom. Znacznie bardziej tragicznie potoczyły się losy rosyjskiego prawosławia. Jak rosyjska cerkiew przetrwała stalinizm?

Adam Szostkiewicz

„Wojskowy Disneyland” - nowa inwestycja Putina

W Rosji powstał nowy park rozrywki. Nie ma tam kolejek górskich czy waty cukrowej. Zamiast tego można przejechać się czołgiem lub postrzelać z wyrzutni granatów.

Antoni Olbrychski

Opinie

Druga Zimna Wojna

Wydarzenia na wschodzie kontynentu budzą niemiłe skojarzenia z sytuacją sprzed 70 lat. Na ile słusznie?

Przemysław Mrówka

Beletrystyka

Stalinowski terror – za pięć dwunasta

Jak wyglądała geneza wielkiego terroru w Związku Radzieckim? Kto był głównym celem czystek? I co myślał o tym wielki architekt zbrodni – Józef Stalin?

Stefan Türschmid

Andriej Soldatow , Irina Borogan

Jurij Andropow – idol putinowskiego KGB

KGB w Rosji Putina jest silniejsze niż kiedykolwiek. Sowieckie tradycje są w nich obecne na każdym kroku. Największym idolem pozostaje superbezpieczniak: Jurij Andropow.

Douglas Boyd – „Ekspansja Kremla. Historia podbijania świata” – recenzja i ocena

Rozpoczynając lekturę miałem nadzieję, że nareszcie przeczytam dobrą książkę kompleksowo poświęconą analizie imperium sowieckiego budowanego na czterech kontynentach. Niestety, tak jak wielka była moja nadzieja, tak głębokie okazało się rozczarowanie.

Wojciech Tomaszewski

Czy wódka pokonała carską Rosję?

Czy to możliwe, żeby jedno z największych imperiów świata upadło z powodu… braku wódki? To może się zdarzyć, szczególnie gdy toczy się wojna totalna.

Mark L. Schrad

A. Ross Johnson – „Radio Wolna Europa i Radio Swoboda” – recenzja i ocena

Radio Wolna Europa oraz Radio Swoboda stanowią jedne z najbardziej rozpoznawalnych symboli Zimnej Wojny. Ich nieoceniona rola w kruszeniu bariery informacyjnej zachęca do zgłębienia tematyki wpływu polityki USA na sytuację w krajach komunistycznych. Początki oraz trudne przekształcenia wieku dziecięcego RWE/RS przybliża nam wieloletni pracownik jednej z tych instytucji.

Krzysztof Kirdzik

Wywiady

Miłość w czasach stalinowskiego terroru

Młoda i piękna komunistka, krwawy dyktator, tragedia czystek i drugiej wojny światowej. Jak napisać powieść będącą połączeniem romansu i historii wielkiej tragedii? Zapytaliśmy o to Stefana Türschmida, autora książki „Mrok i mgła”.

Tomasz Leszkowicz

Wspomnienia

Wiesław Adamczyk – „Kwiaty polskie na wygnaniu” – recenzja i ocena

„Jeśli zapomnę o nich, Ty Boże na niebie zapomnij o mnie” - pisał Adam Mickiewicz. W swej najnowszej książce, Wiesław Adamczyk przedstawia mało znane losy „polskich kwiatów” czyli dzieci deportowanych w głąb Związku Radzieckiego w czasie II wojny światowej.

Kamil Kartasiński

Zagadka TAHK No 240 4 04 74. Historia, która łączy

W końcu drugiej wojny światowej na polach frontu wschodniego spotkały się dwa czołgi ciężkie – niemiecki Tygrys i radziecki IS. Który z nich okazał się lepszy?

Jakub Ciechanowski

Lend Lease, czyli sposób na obecność Stanów Zjednoczonych w II wojnie światowej

Niedawno minęło 70 lat od śmierci amerykańskiego prezydenta Franklina Delano Roosevelta. Choć jego politykę ocenia się często negatywnie, jego zasługą było włączenie USA do II wojny światowej, co zadecydowało o zwycięstwie nad Hitlerem. Wymagało to jednak wielu mniejszych kroków.

Jakub Ciechanowski

Wspomnienia

Rewolucja w rosyjskiej flocie

Rewolucja bolszewicka dokonywała się etapami. Bardzo istotną rolę odegrali w niej zrewoltowani marynarze. Jak wyglądała rewolucja w rosyjskiej flocie?

Mamert Stankiewicz

Andrea Pitzer – „Ukryta historia Vladimira Nabokova” – recenzja i ocena

Wbrew obiegowym opiniom, wydarzenia historyczne wywarły znaczny wpływ na twórczość autora _Lolity_. Ich echa można odnaleźć w fabułach stworzonych przez niego powieści.

Maria Walczak

Potęga i manewr. Czołgi ciężkie i zastosowanie wojsk pancernych do 1942 r.

Historia czołgów była od początku historią maszyn ciężkich. W kolejnych latach pomysł na sprzęt pancerny ewoluował, jednak druga wojna światowa pokazała, że i dla najcięższych maszyn na polu bitwy znalazło się miejsce.

Jakub Ciechanowski

Jurij Felsztinski – „Zapiski wisielca” - recenzja i ocena

Jurij Felsztinski nie ma szczęścia do biografii. Co rusz, gdy zaczyna jakąś pisać, coś staje mu na drodze, sprawiając, że książkę co prawda wydaje, ale nie taką jak pierwotnie zamierzał. Tak było i tym razem. Zamiast biografii Borysa Bieriezowskiego, mamy „Zapiski wisielca”.

Szymon Koziatek

Wadim W. Kożynow – „Stalinowski terror” – recenzja i ocena

Jak wygląda inteligentna manipulacja historyczna? Tego niezawodnie dowiemy się z książki Wadima Kożynowa...

Wojciech Tomaszewski

Reklamy

„Mówią Wieki” 03/2015

Marcowy numer „Mówią wieki” zatytułowany „Rewolucja 1905 roku w Królestwie Polskim” jest w większej części poświęcony rewolucji 1905 roku w związku z 110 rocznicą jej wybuchu. Rocznica ta minęła bez większego echa.

Reklama

Początek końca - początek bitwy pod Stalingradem

Wydany 21 sierpnia 1942 r. przez głównodowodzącego armii Paulusa rozkaz ataku zapoczątkował historyczną klęskę 6. Armii, która siłami prawie 300 000 żołnierzy próbowała zdobyć miasto nad Wołgą noszące imię Stalina...

Torsten Diedrich

Reklamy

W poniedziałek z Gazetą Wyborczą nowy numer tygodnika ALE HISTORIA a w nim m.in.:

HISTORIA Z OKŁADKI: SERYJNI MORDERCY - nowy cykl! Zbrodnia marszałka Francji Gilles de Rais. Był francuskim bohaterem narodowym, towarzyszem broni Joanny d’Arc, sławnym wojownikiem, magnatem i dygnitarzem. Ale prowadził też drugie życie. Mroczne. Współcześni kryminolodzy widzą w nim archetyp seryjnego mordercy.

Reklama

Witold Wasilewski „Ludobójstwo. Kłamstwo i walka o prawdę” - recenzja i ocena

O zbrodni katyńskiej napisano już bardzo wiele. Czy wiemy już na jej temat wszystko? Tego dowiemy się z książki Witolda Wasilewskiego, jednego z najlepszych znawców tej problematyki.

Rafał Łatka

Na Białej Rusi, czyli gdzie?

Czy dzisiejszą Białoruś i dawną Białą Ruś łączy coś poza nazwą i zbliżonym terytorium? Gdzie tkwią korzenie białoruskiego narodu i jego tożsamości? Do jakiej tradycji mogą i odwołują się Białorusini? Najwcześniejsze dzieje kraju nazywanego niekiedy „państwem bez narodu” lub nawet „państwem bez historii” rekonstruuje Roman Sidorski.

Roman Sidorski