Opublikowano
2013-10-26 15:54
Licencja
Wolna licencja

Sztab Generalny (Główny) Wojska Polskiego w latach 1918–1939 cz.1

100 lat temu Rada Regencyjna powołała urząd Szefa Sztabu Wojsk Polskich. Z tej okazji obchodzi się święto Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Przedstawiamy historię tej instytucji w czasach II Rzeczpospolitej.


Strony:
1 2 3

Niniejszy artykuł jest tylko próbą całościowego ujęcia, w skrótowej formie, historii jednej z najważniejszych instytucji wojskowych w polskiej armii – Sztabu Generalnego (Głównego) w okresie II RP. Nie stanowi on naukowego novum. W trakcie pisania starałem się przede wszystkim dotrzeć do najbardziej wiarygodnych opracowań, wspomnień oraz źródeł dotyczących Sztabu Generalnego (Głównego) i wydobyć z nich informacje, umożliwiające mi odtworzenie najprawdopodobniejszych dziejów tej instytucji.

Chciałbym jednocześnie wnieść naukowy postulat. Po dzień dzisiejszy polski Sztab Generalny (Główny) nie doczekał się wartościowej monografii, która wyczerpałaby ostatecznie ten ciekawy temat. Praca nad takim dziełem byłaby czasochłonna i mozolna, ale niewątpliwie jest polskiej historiografii bardzo potrzebna. Nie jest przecież możliwe ukazanie historii Wojska Polskiego w okresie II RP bez solidnego, naukowego opracowania, dotyczącego Sztabu Generalnego (Głównego). Rzetelna praca nad dziejami tej instytucji może wnieść tylko wiele pożytku, uzupełniając powstałą przez lata lukę.

Geneza

Generał Tadeusz Rozwadowski, 1920–1927 (fot. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, sygn. 1-W-451) Rok 1918 przyniósł decydujące rozstrzygnięcia na zachodnim odcinku zmagań I wojny światowej. Państwa Centralne, tj. przede wszystkim Cesarstwo Niemieckie i Austro-Węgry poniosły klęskę, która otworzyła szansę na odbudowę niepodległego państwa polskiego. Rada Regencyjna, stanowiąca władzę zwierzchnią na terenie Królestwa Polskiego, w trójosobowym składzie – książę Zdzisław Lubomirski, arcybiskup warszawski Aleksander Kakowski oraz ziemianin Józef Ostrowski, ogłosiła niepodległość Polski z dniem 7 października 1918 r. Następnie przejęła władzę zwierzchnią nad Wojskiem Polskim (WP). W kilkanaście dni później, 25 października, Rada, wraz z ówczesnym Prezesem Ministrów Józefem Świeżyńskim, ustanowiła tzw. 5. Dekretem, urząd Szefa Sztabu Wojsk Polskich, który będzie nam [Radzie Regencyjnej – P. Sz.] przedkładał do rozstrzygnięcia sprawy wojskowe, w zakres jego kompetencji wchodzące. Data ta jest zatem formalnie uznawana za dzień powołania Sztabu Generalnego WP. 29 października pierwszym szefem tej instytucji, zgodnie z Dekretem Rady Regencyjnej, został gen. por. Tadeusz Jordan-Rozwadowski, wybitny polski oficer wywodzący się z armii austriackiej.

Sztab Generalny był organem niezwykle istotnym dla każdej wówczas liczącej się europejskiej siły zbrojnej. Jego zadania polegały przede wszystkim na pracy dowódczej oraz operacyjno-planistycznej.

Niemcy pokonane? Polska koncepcja wojny prewencyjnej

Czytaj dalej...

Jak drzewiej bywało

Pierwsze takie sztaby (zazwyczaj był to zespół doradców biegłych w sztuce wojennej) powstawały jeszcze w czasach starożytnych, choć w zupełnie innej formie niż znane są one dziś. Historia polskiego Sztabu Generalnego, oczywiście w bardzo umownym znaczeniu tej instytucji, sięga, według Tadeusza Rawskiego, jeszcze epoki Mieszka I. Wówczas to grupa doradców pomagała polskiemu władcy planować kampanie toczone o dolną Odrę. W kolejnych wiekach polskiej państwowości ów zespół doradców istniał nadal w otoczeniu polskiego króla, a później głównego wodza. Jej skład i szczegółowe kompetencje zmieniały się z biegiem czasu, przybierając coraz to nowsze formy. Pierwszy raz sformułowanie „Sztab Generalny” zostało użyte w drugiej połowie XVIII wieku. Natomiast w latach dwudziestych XIX wieku wprowadzono do WP pojęcie „Sztabu Głównego”. Od tamtej pory obie definicje były już stałym elementem tak wojskowego wokabularza jak i polskich sił zbrojnych, wymiernie wpływając na jakość armii.

Feldmarszałek Helmuth Karl Bernhard von Moltke - szef pruskiego i niemieckiego Sztabu Generalnego w II poł. XIX wieku, jeden z twórców etosu i jakości tej instytucji (domena publiczna). Podobnie rzecz się działa w całej Europie. Sztaby Generalne były bardzo ważnymi ogniwami dowódczymi sił zbrojnych różnych krajów Starego Kontynentu. Najsłynniejsze takie instytucje powstały w Prusach i Francji. Doskonałym przykładem ich jakości byli kierujący nimi ludzie. W drugiej połowie XIX wieku, gdy armia pruska odnosiła największe sukcesy, szefem Sztabu Generalnego był znakomity feldmarszałek, być może największy strateg w historii, Helmuth Karl Bernhard von Moltke. Natomiast podczas I wojny światowej Sztabem Generalnym zwycięskiej armii francuskiej kierował generał Maxime Weygand, stanowiący doskonałe uzupełnienie wybitnego marszałka Ferdynanda Focha – francuskiego Naczelnego Wodza.

Organizacja i reorganizacje

Wróćmy jednak do realiów polskich w okresie międzywojnia. Jednym z pierwszych zadań jakich podjął gen. Rozwadowski, było zorganizowanie podległej sobie instytucji. Zdecydowano zatem, że Sztab Generalny WP, który pierwotnie miał być jednym z oddziałów Ministerstwa Spraw Wojskowych (MSWojsk.), będzie na wzór austro-węgierski składać się z siedmiu wydziałów: I Organizacyjnego, II Informacyjnego, III Naukowego, IV Geograficznego, V Adiutantury, VI Prawnego, VII Żandarmerii. Pomysłodawcą takiego rozwiązania był mjr. Włodzimierz Ostoja-Zagórski. Ponadto wydano pierwsze dyspozycje dotyczące formowania WP. Zdecydowano się m.in. wprowadzić na obszarze kraju piętnaście okręgów wojskowych i trzy zwierzchnie inspektoraty lokalne. Rozpoczęto także formowanie pułków piechoty i oddziałów kawaleryjskich. Dodatkowo nakazano tłumić szeroko rozumiane ruchy antypaństwowe, a także zarządzono rozbrajanie okupantów. 9 listopada Sztab Generalny wydał także rozkaz o tworzeniu Legii Akademickiej, która miała przyciągnąć do armii ludzi młodych i wykształconych.

Do 11 listopada 1918 r. Sztab Generalny był de facto najwyższą władzą wojskową w kraju. W tamtym okresie MSWojsk., będące jeszcze w okresie raczkowania, było całkowicie uzależnione od polityki prowadzonej przez Rozwadowskiego.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy e-book: Paweł Rzewuski – „Wielcy zapomniani dwudziestolecia”

Autor: Paweł Rzewuski
Tytuł: „Wielcy zapomniani dwudziestolecia cz.1”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]

ISBN: 978-83-934630-0-8

Stron: 58

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

3,9 zł

(e-book)

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Blazej |

Panie Pawle napisał Pan: "11 listopada 1918 r. do Polski powrócił Józef Piłsudski". Tylko, że Józef Piłsudski powrócił do kraju dzień wcześniej bo 10 listopada.



Odpowiedz
Paweł Sztama

Absolwent studiów historycznych na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, autor pracy magisterskiej Generał brygady August Emil Fieldorf Nil. Biografia wojskowa. Były przewodniczący Niezależnego Zrzeszenia Studentów UMK w Toruniu. Interesuje się historią najnowszą, w szczególności wojskowością i drugą wojną światową.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org